راهى هست و نه براى آگاه شدن به درمان ، راهى جز توفيق . بدين سان ، ثابت مىشود كه يگانه راه اين آگاهى ، شنيدن از همان خدايى است كه به همه نهفته‌ها آگاه است . « 1 » به نظر مىرسد نياز انسان‌هاى نخستين ، ايجاب مىكرد كه " وحى " ، برخى از دانش‌هاى تجربىِ ضرورى براى زندگى را در اختيار آنان قرار دهد . مؤيّد اين نظريه ، مطلبى است كه سيّد بن طاووس نقل كرده است : إنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى أهبَطَ آدَمَ مِنَ الجَنَّةِ ، و عَرَّفَهُ عِلمَ كُلِّ شَىءٍ ، فَكانَ مِمّا عَرَّفَهُ النُّجومُ وَ الطِّبُّ . « 2 » خداوند ، آدم را از بهشت ، فرو آورد و او را از آگاهى به همه چيز ، برخوردار ساخت . نجوم و پزشكى ، از جمله چيزهايى بود كه خداوند ، وى را از آنها آگاه كرد . بنا بر اين ، مىتوان گفت كه سرآغاز علم طب ، آموزه‌هاى وحى بوده ؛ امّا تجربه دانشمندان نيز بدان افزوده شده و تدريجا اين دانش ، گسترده‌تر شده و مىشود ؛ ليكن اين ادّعا كه وحى ، تنها راه رسيدن به اين دانش است ، علاوه بر اين كه متّكى بر برهان عقلى و شرعى نيست ، بطلان آن به وسيله تجربه ثابت شده است و آنچه از شيخ مفيد رحمه‌اللّه نقل شده كه راه رسيدن به دانش طب ، " شنيدن از خداوندِ آگاه به نهفته‌ها " است ، اگر مقصود ، يكى از راه‌هاى رسيدن به اين دانش باشد ، صحيح است ؛ و گرنه نمىتواند صحيح باشد . 2 . اهل بيت و دانش پزشكى بررسى دقيق احاديثى كه درباره ويژگىهاى علمى ، سرچشمه‌ها و نيز انواع

--> ( 1 ) . تصحيح الاعتقاد : ص 144 ، بحارالأنوار : ج 62 ص 75 . ( 2 ) . ر . ك : دانش‌نامه احاديث پزشكى : ج 1 ص 34 ح 6 .