قبله محراب ، بحث و تحقيق مىكردند و گاه در باب انحراف آن ، دلايلى دور از واقع اظهار مىداشتند . امّا مرحوم سردار كابلى توضيح داد كه عرض جغرافيايى مدينه 24 درجه و 57 دقيقه است و طول آن 39 درجه و 59 دقيقه و انحراف قبله آن از نقطه جنوب ، تقريباً 45 دقيقه است كه عيناً با قبله محراب پيامبر صلى اللّه عليه و آله انطباق دارد و بدين سان ، كرامت درخشانى از پيامبر صلى اللّه عليه و آله در قبله‌اش كه در حال نماز ، روى خود را به طرف آن گردانيد ، آشكار شد . « 1 » طبق روايات ، جبرئيل عليه السلام دست ايشان را گرفت و رويش را از بيت المقدّس به طرف كعبه برگرداند . بعد از سردار كابلى ، مهندس فاضل ، عبد الرزّاق بغايرى كه خدايش رحمت كند قبله بيشتر نقاط روى زمين را استخراج كرد و رساله‌اى در شناسايى قبله انتشار داد . اين رساله ، تشكيل يافته از مجموعه جدول‌هايى است كه در آنها قبله هزار و پانصد نقطه از نقاط روى زمين ، تعيين شده است . و به اين ترتيب ، نعمت تشخيص قبله ، بر مسلمانان تمام شد . و امّا در قسمت دوم ( يعنى تعيين جهت قبله با استفاده از قطب‌نما ) ، دانشمندان دريافتند كه دو قطبِ مغناطيسى كره زمين ، كه قطب‌نما نشان مىدهد ، با دو قطبِ جغرافيايى آن ، انطباق ندارد ؛ زيرا مثلًا قطب شمال مغناطيسى با گذشت زمان ، تغييراتى پيدا مىكند و ميان آن و قطب شمال جغرافيايى ، حدود هزار ميل فاصله مىشود . بنا بر اين ، قطب‌نما ، قطب جنوب جغرافيايى را دقيقاً مشخّص نمىسازد ؛ بلكه گاه اختلاف به حدّ قابل ملاحظه‌اى مىرسد كه نمىتوان آن را نديده گرفت . اين موضوع ، مهندس و رياضيدان فاضل ، حسينعلى رزم‌آرا را در اين روزها كه سال 1332 هجرى شمسى است ، وا داشت تا براى حلّ اين مشكل ، اقدام كند و اندازه تفاوت ميان قطب شمال و جنوب جغرافيايى را با قطب شمال و جنوب مغناطيسى

--> ( 1 ) . گفتنى است كه اكنون طول و عرض جغرافيايى شهر مدينه ، آن گونه كه برخى برنامه‌هاى رايانه‌اى ( مثل نرم‌افزار " ابو ثُمامه " ) در اختيار مىنهند ، به ترتيب : 36 درجه و 39 دقيقه و 28 درجه و 24 دقيقه است .