محمد الريشهري
317
حكمت نامهء پيامبر اعظم ص (فارسى)
از اين رو ، شستن يك بار يا دو بار در وضو ، مورد اتّفاق همه بجز شخص عثمان است . اين اتّفاق ، در برخى جزئيات ديگر وضو ، يعنى مسح مقدارى از سر يا تمام سر ، شستن " مَرافق " در " غَسل يَدَين " و جهت شستن از پايين به بالا يا به عكس نيز صادق است ، هر چند در برخى ديگر ، مانند غَسل يا مسح " رِجلَين " و مفهوم " كعب " در رِجلين ، جريان نمىيابد . اشكال و پاسخ اگر گفته شود كه غايت آيه وضو و هدف از طهارت ، پاكيزگى است و از اين رو ، هر چه تعداد غَسلها و مسحها بيشتر باشد ، مناسبتر است ، در پاسخ مىگوييم كه وضو ، عبادت است و از افعال توقيفى است و مصالح ديگر ( مانند : سهولت ، مقدور بودن براى عموم و صرفهجويى ) را نيز بايد در آن ، لحاظ كرد . از اين رو ، مىتوان با اشاره به احاديث " إنّ اللّه يحبّ أن تؤتى رُخَصه ؛ « 1 » خداوند ، دوست دارد كه مُجازهايش هم انجام شوند " ، تعدّد در وضو را گونهاى سختگيرى در دين و مطابق با اعتقاد كسانى دانست كه تمتّع در حج ، كاستن از نماز در سفر و برداشتن حكم روزه از مسافر را نمىتوانستند بپذيرند . « 2 »
--> ( 1 ) . السنن الكبرى ، بيهقى : ج 3 ص 140 ، المبسوط ، سَرَخسى : ج 3 ص 137 ، المجموع ، نَوَوى : ج 6 ص 207 ، تلخيص الحبير ، ج 4 ص 474 . ( 2 ) . برخى اسباغ ( گسترش و تكميل ) وضو و نيز احسان ( نيك گزاردن و دقّت ) در آن را به معناى تعدّد گرفتهاند ؛ امّا شاهدى بر آن ارائه نكردهاند ؛ بلكه مىتوان با يك بار شستن و حدّ اكثر دو بار شستن ، وضويى كامل و نيك گرفت .