محمد الريشهري

15

حكمت نامهء پيامبر اعظم ص (فارسى)

( صاحب ) " ، صفت مشبّهه يا صيغه مبالغه است و البته هر سه ، برگرفته از ريشه " ملك " اند كه بر نيرومندى و درستى چيزى دلالت مىكند . گفته مىشود : " مَلَك الإنسان الشىء يملكه ملكاً ، والإسم المِلك " ، از آن رو كه نفوذ و تصرّف انسان در آن چيز ، نيرومند و درست است . ابن منظور گفته است : مَلْك و مُلك و مِلْك ، به معناى در تصرّف داشتن چيزى و توانايى در به خود اختصاص دادن آن است . جوهرى مىگويد : گويا مَلْك ، مخفّف مَلِك بوده و مَلِك ، كوتاه شده مالك يا مليك است و جمعِ مَلْك ، ملوك و املاك بوده و اسم آن مُلك و اسم مكانش " مملكة " است . فيومى مىگويد : وقتى درباره كسى گفته مىشود : " ملك على الناس أمرهم " كه سلطه بر آنها را بر عهده بگيرد . در اين صورت ، او مَلِك و مَلْك است و جمع آن دو ، ملوك است . پرسشى كه درباره اين صفات مطرح مىشود ، اين است كه چه تفاوتى ميان اين سه صفت وجود دارد ؟ از آن جا كه ريشه هر سه صفتْ " ملك " است ، اوصاف ياد شده ، بر نيرومندى و توانايى و در انحصار خود گرفتن و سلطه دلالت مىكنند ؛ امّا در مورد تفاوت اين سه صفت ، گمان غالب ، اين است كه چون مَلِك و مليك ، صفّت مشبّهه يا صيغه مبالغه هستند ، دلالتشان بر سلطه ، از مالك كه اسم فاعل است بيشتر است ؛ امّا از آن جا كه در طول زمان ، مَلِك و مليك بر پادشاه و فرمان‌روا اطلاق شده‌اند ، برخى مفسّران ، مالك را دارنده عين و ذات چيزى ، و مَلِك و مليك را صاحب تدبير دانسته‌اند . در مقابل ، برخى ديگر از مفسّران در مورد خداوند سبحان ، منكر چنين تفاوتى هستند .