محمد الريشهري

495

حكمت نامهء پيامبر اعظم ص (فارسى)

و نظم و به هم پيوستگى آنها و نيز قدرت مطلق خدا ، از نشانه‌ها و دلايل علم مطلق خدا دانسته شده است . از آن جا كه صفت " علم " در آفريده‌ها نيز وجود دارد ، احاديث براى روشن نمودن معناى علم الهى ، به بيان تفاوت‌هاى علم خدا و علم آفريده‌ها پرداخته و همانند بودن آن دو را نفى كرده‌اند . علم الهى ، از صفات ذاتى خداست و در نتيجه ، نوپديد ، اكتسابى و از طريق ابزارها و ادوات نيست . علم خدا ، مطلق و پايان ناپذير است و خداوند به همه چيز از جمله كلّيات و جزئيات ، احاطه علمى دارد . او حتّى قبل از وجود اشيا ، به آنها علم دارد و تفاوتى ميان علم او به اشيا پيش از موجود شدن و پس از موجود شدنشان ، وجود ندارد . خداوند ، غير از " علم ذاتى " ، علم ديگرى نيز دارد كه " علم فعلى " ناميده مىشود . مقصود از علمِ فعلى ، علومى هستند كه در لوحى ثبت شده‌اند و از همين علم است كه خداوند به فرشتگان و پيامبران عطا مىكند و لوحى را كه برخى علوم و رخدادهاى آينده در آن ثبت شده ، به آنان نشان مىدهد . اين علم ، بر خلاف علم ذاتى ، نوپديد ، محدود و بَدا پذير است . قرآن " و كسانى كه بعداً ايمان آورده و هجرت نموده و همراه شما جهاد كرده‌اند ، اينان ، از زمره شمايند ، و خويشاوندان نسبت به يكديگر [ از ديگران ] در كتاب خدا سزاوارترند . آرى . خدا به هر چيزى داناست " . " معبود شما تنها آن خدايى است كه جز او معبودى نيست ، و دانش او همه چيز را در بر گرفته است " .