دين ، به قدرى كه توانش را داريد ، برگيريد . حديثى هم از امام كاظم عليه السلام نقل شده است كه مىفرمايد : لا تَعَمُّقَ فِى الوُضوءِ . « 1 » در وضو ، زياده‌روى صحيح نيست . علّامه مجلسى رحمه‌اللّه در شرح اين روايت مىگويد : يعنى ريختن آب فراوان و يا سخت گرفتن در رساندن آب بيشتر از حدّ كامل وضو گرفتن . « 2 » د . عاقبت تعمّق در دين دسته چهارم ، احاديثى است كه عاقبت و ثمره تندروى و افراطگرى دينى را موجب خروج از دين مىدانند ؛ مانند آنچه از پيامبر خدا نقل شده كه فرمود : إنَّ أقواما يَتَعَمَّقونَ فِى الدّينِ يَمرُقونَ كَما يَمرُقُ السَّهمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ . « 3 » گروه‌هايى در دين تندروى مىكنند و از آن بيرون مىروند ، آن گونه كه تير از هدف در مىگذرد . بنا بر اين ، در فرهنگ احاديث اسلامى ، تعمّق در خداشناسى و امور دينى ، نه تنها ممدوح نيست ، بلكه ممنوع است و آنچه در كلام امام زين العابدين عليه السلام آمده كه در آخِرْ زمان ، اقوامى متعمّق خواهند آمد ، حاكى از انحراف عقيدتى آنهاست كه خداوند متعال ، براى فراگير نشدن انحراف آنان ، سوره توحيد و آيات نخست سوره

--> ( 1 ) ر . ك : وسائل الشيعة : ج 1 ص 334 ( باب " استحباب صفق الوجه بالماء قليلًا عند الوضوء ، وكراهة المبالغة فى الضرب ، والتعمّق فى الوضوء " ) . ( 2 ) بحار الأنوار : ج 80 ص 258 . ( 3 ) مسند ابن حنبل : ج 4 ص 318 ح 12615 ، كنز العمّال : ج 11 ص 288 ح 31543 . نيز ، ر . ك : دانش‌نامه اميرالمؤمنين عليه السلام : نبرد سوم : جنگ نهروان / درآمد : پژوهشى درباره مارقين و ريشه‌هاى انحراف آنان / تندروى دينى در اصطلاح احاديث .