فتوح بسيار روى مىدهد . [ پس ] تا مىتواند ، سعى نمايد كه دم به دم ، متذكّر حق مىبوده باشد تا غافل نشود كه هيچ امرى ، به اين نمىرسد در سلوك ، و اين ، مددى است قوى در ترك مخالفت حق سبحانه به معاصى . « 1 » ب كامل‌ترين مصاديق ذكر نماز ، كامل‌ترين مصداق ذكر است و آيه شريف زير ، به همين نكته ظريف اشاره دارد : " أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْرِي . « 2 » نماز را براى ياد من ، بر پا دار " . نماز ، اگر با آداب و شرايط آن ( بويژه حضور قلب ) ، انجام شود ، در گام اوّل ، همه زشتىها و پليدىها را از انسان دور مىكند و او را به صفت تقوا متّصف مىسازد و در گام دوم ، سالك را به بساط معرفت شهودى و قرب ومحبت الهى مىرسانَد ؛ چنان كه پيامبر صلى اللّه عليه و آله " نور معرفت " را از بركات نماز مىشمارد و امام على عليه السلام نماز را نردبان عروج جان براى رسيدن به خدا و زيارت او معرفى مىكند . ج حقيقت ذكر نكته ديگر ، اين كه حقيقت ذكر ، احساس حضور در محضر حق تعالى است . از اين رو ، ذكر زبانى ، بدون توجّه قلبى ، اثر چندانى در نورانيت دل نخواهد داشت . نشانه توجّه قلبى انسان به آفريدگار جهان نيز مسئوليت‌شناسى در همه زمينه‌هاست . ذكرِ به اين معنا و بويژه تداوم آن ، بسيار دشوار است ؛ چنان كه امام صادق عليه السلام در گفتگو با يكى از يارانش ، درباره سخت‌ترين چيزهايى كه خدا بر خلقش واجب كرده است ، چنين فرموده است :

--> ( 1 ) . ده رساله ، فيض كاشانى ( به اهتمام : رسول جعفريان ، چاپ نشاط ، 1371 ش ) ص 86 . ( 2 ) . طه : آيه 14 .