دين ، سست و نااستوار و پايه‌هاى باور ، ناپايدار گشته بود كه انسان‌ها گرفتار سلطه شيطان شده ، فرمان ديو مىبردند و به آبشخور جهل‌زاى ابليس ، وارد مىشدند و با مستى بر مىآمدند . تخمِ كين مىكاشتند و بيرق فتنه بر مىافراشتند و با گرفتار آمدن در امواج فتنه ، سرگردان و حيرت‌زده ، درمانده و نادان و فريفته شيطان ، راه به هيچ مقصود استوار و مقصود شايسته‌اى نمىبردند . در چنين هنگامه‌اى ، « 1 » پس از روزگارانى كه از هدايت‌گسترىِ عيسى مسيح عليه السلام مىگذشت ، خداوند ، محمّد صلى اللّه عليه و آله را با دينى آشكار ، قوانين و مقرّراتى استوار ، نشانه‌هايى پايدار ، انوارى درخشان و مشعلى فروزان ، دانشى انباشته ، گسترده ، زداينده جهل و ايجاد كننده بيدارى ، بُرنايى ، هوشمندى و باورهاى ژرف ، با صلابت برانگيخت « 2 » تا جامعه‌اى " قرآنى " ، سرشار از ارزش‌هاى الهى انسانى و آكنده از مكرمت‌هاى اخلاقى پديد آورَد و انسان را به سوى مقصد و الا و مقصود اعلا ، رهنمون شود . محمّد صلى اللّه عليه و آله خود ، جلوه اين حقايق آسمانى ، تبلور آموزه‌هاى قرآنى ، و تجسّم عينى ارزش‌هاى الهى اخلاقى بود . « 3 » پيامبر خدا ، زيباترين ، دل‌پذيرترين ، كامل‌ترين و برترين چهره انسانىِ آفريده خداوند بود . تأمّل در سيره او ، درنگريستن به شخصيت او ، و تدبّر در خُلق و خوى او ، انسان را شگفت‌زده و متحيّر مىسازد . پيامبر خدا ، به واقع ، در دشتستان تاريخ ، چونان بلندترين قلّه‌اى است كه هر آن كه از معبر تاريخ گذشته ، به ناچار نگاهش به او خيره گشته است ، مگر اين كه چونان كوردلانِ گريزان از حقيقت ، چشم خود را

--> ( 1 ) آنچه آمد ، اندكى بود از نمادها و نمودهاى فرهنگى ، اعتقادى و اخلاقى بسيارِ جامعه جاهلى در آستانه ظهور محمّد مصطفى صلى اللّه عليه و آله . ( 2 ) ر . ك : نهج البلاغة : خطبه‌هاى 1 و 2 و 94 و 133 و 158 . ( 3 ) مسند ابن حنبل : ج 6 ص 91 ، الطبقات الكبرى : ج 1 ص 364 ، تنبيه الخواطر : ج 1 ص 89 .