حكيم ابوالقاسم فردوسى

602

متن كامل شاهنامه فردوسى (شرح ميترا مهرآبادى)

رودابه پر از درد گشت و رخسارش زرد شد . پس به بهمن گفت : اى شاه نو كه همچون ماهى نو بر آسمان هستى ، پگاه سپاه خود را از اين شهر بران زيرا كه ديگر اين كار ، دشوار و سخت گشت . چشم بَدان از تاج تو دور و روزگارت پيوسته سور بادا . سزاوار باشد كه شاهنشاه بيش از اين در خانهء زال نمانَد . و بدين سان چون آفتاب از كوه سر برآورد ، آواى كوس از درگاه برخاست و بهمن سپاهيان را از زابل به سوى ايران و به نزد دليران ايران كشانيد . چون بدانجا رسيد ، ديگر برآسود و با شادى بر تخت بنشست و گيتى را با آيين و داد بداشت و گنج درم بسيارى نيز به درويشان ببخشيد . و بدين گونه برخى ازو شاد بودند و برخى نيز دژم « 1 » . به زنى گرفتن بهمن ، هماى ، دختر خويش را و جانشين كردنش اردشير را پسرى به نام ساسان و دخترى هنرمند و خردمند و پاك انديش به نام هماى « 2 » بود كه او را چهرزاد « 3 » مىخواندند و بهمن از گيتى به ديدار او شاد بود .

--> ( 1 ) - در آثار زير به انتقام بهمن از خاندان رستم در سيستان اشاراتى رفته است : ايرانشاه ، بهمن نامه ، همه صفحات طرسوسى ، داراب نامه ، ج 1 ، ص 5 - 4 دينورى ، الأخبار الطوال ، ص 51 مستوفى ، تاريخ گزيده ، ص 94 ابن اثير ، الكامل ، ج 3 قبل از اسلام ، ص 153 ، ابن بلخى ، فارسنامه ، ص 52 ميرخواند ، روضة الصفا ، ج 1 ، ص 627 گرديزى ، زين الأخبار ، ص 55 - 54 بلعمى ، تاريخ بلعمى ، ج 2 ، ص 687 - 686 . بلعمى روايت مىكند كه اين مادر بهمن يعنى استوريا از بنى اسرائيل بود كه او را به اين كار واداشت . همان ، ص 686 . طبرى مىنويسد كه بهمن اموال بسيارى را كه از سيستانيان بگرفت ، به عنوان روزىِ سپاه و خرج هيربدان و آتشكده‌ها اعلام كرد . تاريخ طبرى ، ج 2 ، ص 484 . مؤلف تاريخ سيستان خبر واحدى در اين باره ذكر كرده است . ر . ك . همان ، ص 34 . ( 2 ) - لازم به ذكر است كه اين هماى با آن هماى كه دختر گشتاسپ و خواهر و در عين حال زن اسفنديار بوده ، تفاوت داشته و يكى نبوده است . نام هماى به صورت خُمانى هم آمده است . ر . ك . ثعالبى ، تاريخ غررالسير ، ص 225 ابن بلخى ، فارسنامه ، ص 15 . برخى معتقدند كه نام اصلى هماى ، شميران ، سميراندخت و يا سمره بوده و هماى همچون لقب او بوده كه بعدها به او داده شده است . مستوفى ، تاريخ گزيده ، ص 95 مجمل التواريخ و القصص ، ص 418 30 مستوفى ، نزهت القلوب ، ص 68 اصفهانى ، تاريخ پيامبران و شاهان ، ص 38 . روايت شده كه بهمن بجز هماى ، 2 دختر ديگر به نامهاى بهمن دخت و فرانك ( فرنگ ) هم داشته است . طبرى ، تاريخ طبرى ، ج 2 ، ص 485 بلعمى ، تاريخ بلعمى ، ج 2 ، ص 688 ابن بلخى ، همان ، ص 54 . ( 3 ) بسيارى لقب او را همچون حكيم فردوسى ، چهرزاد ، چهرآزاد و يا چهرآزادان آورده‌اند . رساله شهرهاى ايران ، بند 45 در متون پهلوى ، ص 68 ثعالبى ، تاريخ غررالسير ، ص 225 خوارزمى ، مفاتيح العلوم ، ص 100 مجمل التواريخ و القصص ، ص 54 30 گرديزى ، زين الاخبار ، ص 55 ميرخواند ، روضة الصفا ، ج 1 ، ص 635 132 . Justi , Iranisches Namenbuch , p . ابن بلخى اين لقب را به صورت شهرازاد آورده و معتقد است كه هماى يا خمانى در اصل ، لقب او و شهرازاد اسم او بوده است . فارسنامه ، ص 15 .