حكيم ابوالقاسم فردوسى
338
متن كامل شاهنامه فردوسى (شرح ميترا مهرآبادى)
باشيد . چرا كه او نگارندهء اين چرخ گردان و فزايندهء فرّهء بندگان است . چون دريا و كوه و زمين را بيآفريد ، آسمان بلند را بر فراز آن بركشيد ، كه يكى به تندى مىگردد و ديگرى برجاى است و پروردگار ، او را پاى جنبش نداده است . تو شادان دل و مرگ چنگال تيز * نشسته چون شير ژيان پر ستيز پس ما نيز به نادانى خويش خستو « 1 » شويم و از آز و افزون خواهى كناره گيريم و از اين تاج شاهى و تخت بلند تنها آرامش و دادگرى و پند بجوييم . باشد كه بهرهء ما از اين سراى سپنجى ، كينه و نفرين و رنج نگردد . من از آن پندهايى كه كى خسرو به من داد نيز افزون كنم و كينه و رشك را از دل بيرون سازم . پس شمايان نيز از دادگرى شاد باشيد و بيآساييد و از كين ياد مكنيد . پس همهء بزرگان گيتى بر او آفرين كردند و او را شهريار زمين خواندند . لهراسپ نيز كه چنين ديد ، ديگر آرام يافت . آنگاه كسانى را به روم و هند و چين و ديگر سرزمينهاى آباد بفرستاد . پس از هر سرزمينى ، دانايان به نزد او شتافتند . آنگاه لهراسپ شاه كه شور و تلخيهاى بسيارى از دانش را چشيده بود ، به شهر بلخ آمد و شارستانى پر از كوى و برزن و بازار برآورد و در هر برزنى نيز جايگاهى براى جشن سده و در پيرامون آن آتشكدهاى بساخت . سپس آتش باشكوه و فرهمندى را در آنجا نهاد و آن را برزين ناميد « 2 » .
--> ( 1 ) - خستو به پارسى به معناى معترف است . ( 2 ) - اجماع مورخان و سنت پارسيان بر اين است كه لهراسپ شهر بلخ را بساخت . ليك بايد دقت داشت كه همچنان كه پيش از اين نيز ديده شد ، شهر بلخ از روزگاران قديم تر از لهراسپ وجود داشته است ، اما چنين به نظر مىرسد كه لهراسپ عمارات بسيارى بر آن بيافزود و آن را بسيار آبادان كرد ، چنان كه از آن پس بود كه بلخ به بلخ بامى ( بلخ زيبا ، بلخ حسنا ) شهرت يافت . از جمله ر . ك . مجمل التواريخ و القصص ، ص 51 مستوفى ، نزهت القلوب ، ص 155 ابن بلخى ، فارسنامه ، ص 48 طبرى ، تاريخ طبرى ، ج 2 ، ص 453 نويرى ، نهاية الإرب ، ج 10 ، ص 159 . اما بناى شهرهاى ديگرى را هم به لهراسپ نسبت دادهاند ، از آن جمله است بناى شهر قاين و نيز يكى از هفت آشيان سغد هفت آشيان . رساله شهرهاى ايران ، بند 16 و 6 در متون پهلوى ، ص 65 - 64 . شهر ريشهر در پارس . مستوفى ، نزهت القلوب ، ص 130 . مستوفى مىنويسد كه لهراسپ شهر انبار را بر كنار آب فرات جهت زندان اسيرانى كه بختالنصر از بيت المقدس آورد ، بساخت و بدين سبب است كه آن را انبار مىگويند . همان ، ص 37 . صاحب مجمل التواريخ و القصص مىنويسد كه لهراسپ دربند عظيمى در الانان بساخت كه بر بالاى ديوار آن هزار خانه بود تا هر شب هزار مرد ، پاسبانى كنند . ص 51 .