« فريدون » پادشاهى فريدون پانسد سال بود « 1 » بر تخت نشستن فريدون به روز نخست از مهر ماه ، فريدون بر تخت نشست و به آيين كيان ، تاج بر سر نهاد و جشنى بزرگ بپاشد و به ميگسارى پرداختند . فريدون بفرمود تا آتش بيفروختند و بر آن شاهبوى « 2 » و لركيماس « 3 » سوختند و اين بنيان جشن مهرگان « 4 » بود كه اكنون

--> ( 1 ) - مدت شاهى فريدون را مورخان به اجماع ، 500 سال دانسته‌اند . تنها طبرى در كنار ذكر روايت 500 سال ، در روايت ديگرى آن را 200 سال دانسته است . تاريخ طبرى ، ج 1 ، ص 155 و 153 - 152 . نيز ر . ك . ابن خلدون ، العبر ، ج 1 ، ص 176 . ( 2 ) - شاهبوى به پارسى بهمعناى عنبر باشد . ( 3 ) لركيماس به پارسى به معناى زعفران باشد . ( 4 ) - به روز خجسته سر مهر ماه * به سر برنهاد آن كيانى كلاه . . . مى روشن و چهره شاه نو * جهان گشت روشن سرماه نو حكيم فردوسى در اينجا روز مهرگان را روزى مىداند كه فريدون در آن به پادشاهى نشست و تاج بر سر گذاشت . نيز بيشتر مورخان روزى را كه فريدون بر ضحاك غلبه كرد و او را در كوه دماوند به بند كشيد ، روز مهرگان شمرده‌اند . ليكن در منابع بطور دقيق تصريح نشده است كه آيا حتماً همان روزى كه فريدون ضحاك را در بند كرد ، روز تاج گذارى فريدون بوده است يا نه . ر . ك . مستوفى ، تاريخ گزيده ، ص 83 مسعودى ، مروج الذهب ، ج 3 ، ص 219 گرديزى ، زين الأخبار ، ص 39 مقدسى ، آفرينش و تاريخ ، ج 3 ، ص 123 بلعمى ، تاريخ بلعمى ، ج 1 ، ص 147 ثعالبى ، تاريخ غررالسير ، ص 57 ، اسدى طوسى ، گرشاسپ نامه ، ص 329 نويرى ، نهاية الإرب ، ج 10 ، ص 150 جوزجانى ، طبقات ناصرى ، ج 1 ، ص 137 ابن بلخى ، فارسنامه ، ص 36 بيرونى ، آثار الباقيه ، ص 254 - 251 . اما نكته بسيار مهم در اين روايت حكيم فردوسى اين كه وى روز مهرگان را - به هر يك از دو مناسبت فوق كه ذكر شد ، باشد - روز اول مهر ماه دانسته است . نگارنده اين حواشى ، تنها روايت جوزجانى را با حكيم فردوسى همانند يافت كه او نيز مهرگان را روز اول مهر ماه دانسته است . همان ، ج 1 ، ص 137 . ليكن اصل بر اين است كه مهرگان ، مهر روز از مهر ماه است كه برابر 16 مهر ماه باشد ، نه هرمز روز از مهر ماه كه اول مهر ماه مىشود . اجماع منابع نيز بر اين است كه مهرگان از روز 16 مهر آغاز مىشود و اين روز به مهرگان عامه موسوم است و تا روز 21 مهر ماه كه رام روز باشد ادامه دارد ، روز 21 مهر ماه را نيز مهرگان خاصه گويند . ر . ك . بيرونى ، آثار الباقيه ، ص 254 - 251 بيرونى ، التفهيم ، ص 254 بلعمى ، تاريخ بلعمى ، ج 1 ، ص 147 طبرى ، تاريخ طبرى ، ج 1 ، ص 138 ثعالبى ، تاريخ غررالسير ، ص 57 گرديزى ، زين الاخبار ، ص 39 پورداود ، يشتها ، ج 1 ، ص 396 برهان قاطع ، ماده مهرگان و حواشى معين . خيام در يك خبر واحد روز غلبه فريدون بر ضحاك و تاج گذارى او را ، بجاى جشن مهرگان جشن سده ناميده است . نوروزنامه ، ص 16 . جكسن مىنويسد كه برخى از زرتشتيان ايران اعتقاد داشته‌اند ( دارند ؟ ) كه فريدون در اين جشن قربانى كرد و به مردم نيز دستور اين كار را داد . بنا بر اين سنت قربانى كردن گوسفند يا بز در هر خانواده و اگر هم خانواده‌اى تهيدست بوده كشتن جوجه‌اى ، كارى پسنديده به شمار مىرفت . اين قربانى كه طبق تشريفات خاصى صورت مىگرفته مورد قبول پارسيان هند نبوده است . براى آگاهيهاى بيشتر ر . ك . جكسن ، سفرنامه ، ص 422 .