حكيم ابوالقاسم فردوسى
1071
شاهنامه فردوسى (بر اساس چاپ مسكو) (فارسى)
بپرسيد پس موبد تيز مغز * كه اندر جهان چيست كردار نغز كجا مرد را روشنايى دهد * ز رنج زمانه رهايى دهد چنين داد پاسخ كه هر كو خرد * بيابد ز هر دو جهان برخورد به دو گفت گر نيستش بخردى * خرد خلعتى روشنست ايزدى چنين داد پاسخ كه دانش بهست * چو دانا بود بر مهان بر مهست به دو گفت گر راه دانش نجست * بدين آب هرگز روان را نشست چنين داد پاسخ كه از مرد گرد * سر خويش را خوار بايد شمرد اگر تاو دارد بروز نبرد * سر بدسگال اندر آرد بگرد گرامى بود بر دل پادشا * بود جاودان شاد و فرمانروا به دو گفت گر نيستش بهره زين * ندارد پژوهيدن آيين و دين چنين داد پاسخ كه آن به كه مرگ * نهد بر سر او يكى تيره ترگ دگر گفت كز بار آن ميوه دار * كه دانا بكارد بباغ بهار چه سازيم تا هر كسى بر خوريم * و گر سايهء او بپى بسپريم چنين داد پاسخ كه هر كو زبان * ز بد بسته دارد نرنجد روان كسى را ندرد بگفتار پوست * بود بر دل انجمن نيز دوست همه كار دشوارش آسان شود * ورا دشمن و دوست يكسان شود دگر گفت كان كو ز راه گزند * بگردد بزرگست و هم ارجمند چنين داد پاسخ كه كردار بد * بسان درختيست با بار بد اگر نرم گويد زبان كسى * درشتى بگوشش نيايد بسى بدان كز زبانست كوشش برنج * چو رنجش نجويى سخن را بسنج همان كم سخن مرد خسرو پرست * جز از پيشگاهش نشايد نشست دگر از بديهاى ناآمده * گريزد چو از دام مرغ و دده سه ديگر كه بر بد توانا بود * بپرهيزد ار ويژه دانا بود نيازد بكارى كه ناكردنيست * نيازارد آن را كه نازرد نيست نماند كه نيكى برو بگذرد * پى روز ناآمده نشمرد بدشمن ز نخچير آژيرتر * برو دوست همواره چون تير و پر ز شادى كه فرجام او غم بود * خردمند را ارز وى كم بود تن اسانى و كاهلى دور كن * بكوش و ز رنج تنت سور كن كه ايدر ترا سود بىرنج نيست * چنان هم كه بىپاسبان گنج نيست ازين باره گفتار بسيار گشت * دل مردم خفته بيدار گشت جهان زنده بادا بنوشين روان * هميشه جهاندار و دولت جوان برو خواندند آفرين موبدان * كنارنگ و بيدار دل بخردان ستودند شاه جهان را بسى * برفتند با خرمى هر كسى [ بزم چهارم نوشين روان با بزرگمهر و موبدان ] دو هفته برين نيز بگذشت شاه * بپردخت روزى ز كارى سپاه بفرمود تا موبدان و ردان * بايوان خرامند با بخردان بپرسيد شاه از بن و از نژاد * ز تيزى و آرام و فرهنگ و داد ز شاهىّ و ز داد كنداوران * ز آغاز و فرجام نيك اختران