و بربط و امثالِ آن زند ؛ زيرا كه اكثر احاديثى كه در مذمّت غنا واقع شده ، دال است بر مذموم بودنِ آواز جهتِ مقارن بودن با ساز . و مثلِ آوازِ كسى كه سرودش فحش يا دشنام يا هجو و طعن مؤمنى باشد . و مثلِ آوازِ كسى كه در سرودْ الفاظِ دالّ بر تعشّق شهوت انگيز گويد و مستمع كسى بود كه شهوت بر او غالب بود ، و چون استماعِ آن صدا نمايد شهوتش زياد شود و در حرام افتد . و مثل آواز كسى كه بر سبيلِ بازى و عشرت ، ترنّم كند و مستمعين بر طريق بازى و لهو [ كذا ] . و بالجمله چون احاديث متكرّر است در بيانِ فضيلت آواز خوش ، معلوم است كه هر آواز خوشى ، غناى مذموم در شرع نيست بلكه قسمتى از آن است و فقهاء انام رضوان الله عليهم بعضى تعيين آن قسم نموده اند و گفته اند : غنا ، كشيدنِ آواز است كه مشتمل بر وصفينِ ترجيع و اطراب باشد . و ترجيعْ ، آواز در گلو گردانيدن باشد و اطراب يعنى به سرور يا به حزن انداختن مستمع . و اين قول حق نيست زيرا كه تخصيص غنا به صوت مذكور ، تخصيص عام است بى مخصّصى از ادلَّهء شرعيه ، به واسطهء آنكه شايد صوتى باشد كه مشتمل بر وصفينِ مذكورين نباشد و در نفس الأمر غنا باشد و بنا بر اين تفسيرْ خارج است از آن . و بعضى ديگر فرموده اند كه غنا هر آوازى است كه در عرفِ عرب آن را غنا گويند . « 1 » و اين حرف نيز حق نباشد زيرا كه اهلِ لغت بعضى غنا را به معنى سرود تفسير كرده اند چون صاحب كنز اللغه « 2 » و دستور اللغه . « 3 » . . .

--> « 1 » ر . ك : الروضة البهية ، ج 1 ، ص 272 « 2 » كنز اللغة ( چاپ سنگى ، 1316 ق ) ، ص 191 : « غناء به كسر غين و الف ممدوده : سرود » « 3 » دستور اللغة يا الخلاص تأليف بديع الزمان أبو عبد الله حسين بن ابراهيم نطنزى ( م 497 ) است كه تا كنون چاپ نشده و نسخه هاى متعددى از آن موجود است