كثرت نسبت به فاعل بوده و در ثانى نسبت به مفعول . يعنى احداث كثرت در مفعول . پس عنوان إطراب ، ( بر وزن إكرام ) احداث طَرَب است در مغنّى و فاعل . يعنى اشعار و الحانش شعر طربى و لحن طربى است و لو از براى مستمع طرب حاصل نشود . و در عنوان تطريب ( بر وزن تفعيل ) ايجاد طرب است در مستمعين و لو شعر و لحن طربى نباشد ، و از براى فاعل ، طرب حاصل نشود ، مثل إكرام و تكريم ، احداث و ايجاد كرامت است از فاعل نسبت به مفعول ، كانّه كرامت مفعول از جانب فاعل است ، پس فاعل كرد اين صفت را در مفعول . حاصلش اين است . در اطراب وصف طرب و تغنّى از سوى شخص مطرب ( به كسر راء قَرِشَت ) است و قول و فعلش طرب انگيز است ، و در تطريب صفت طرب و تغنّى و ايجاد اين حالت در مُطرَب ( به فتح راء ) و سامع است . پس در اطراب ، طرب راجع است به فعل و قول شخص مغنّى و فاعل ، و در تطريب عنوان طرب كيفيّت و حالتى است كه راجع مىشود به مفعول و مستمع ، و احداث مىشود در او . پس جهت عدم [ فرق ] بين اطراب و تطريب باعث شد كه صاحب قاموس و مصباح و مجمع البحرين و سايرين گفتند : « وَالتَّطْريبُ في الصَّوتِ مَدُّه وَتَحْسينُه » يا اينكه « وَطَرَّبَ في صَوْتِه بالتَّضْعيفِ رَجَّعَه و مَدَّه » . و بر تو واضح شد كه مدّ صوت و تحسين و ترجيع وصف إطراب است در مستمع ، و به عبارت ديگر مدّ صوت و تحسين و ترجيع خوانده است و حدوث خفّت كه از فرح يا حزن حاصل مىشود وصف مستمع و گوش دهنده است . پس اگر اين دو معنى فرق نداشته باشند به قول قاموس و غيره ، آن وقت