است ما بين آلات معدّه براي حرام وبين انتفاع محرّم از حلال . نرد وشطرنج ، آلت حرام است ولو آنكه ممكن باشد انتفاع حلال از آنها ، وگردو وأنگشتر [ آلت حرام نيست ] ولو آنكه بسيارى با آنها قمار مى كنند . على هذا حليّت وحرمت استماع ، تابع صوت محفوظ در اوست ، اگر صوت لهوى باشد حرام است استماع آن . ومرحوم آية الله خالى العلامة الحاج سيد إسماعيل صدر ( طاب ثراه ) ( 1 ) مى فرمود : « در اين حال آلت لهو است » ( 2 ) وچنين است كه مى فرمود چه به اعتبار صفحه لهو است كه آلت لهو بر آن صادق شده وبعد از نزاع آن ، وگذاشتن صفحه ديگر ابداً آلت لهو نيست . به هر حال چنانچه منفعت محرّمه بر اين صندوق مرتّب مى شود منافع محلّله بسيار هم از أو حاصل مى شود مانند حفظ أقارير ووصايا چنانچه على المسموع در بعض بلاد ، متعارف است ، وحفظ پدر ، صوت پسر خود را كه عازم بر سفر بعيدى باشد ، ويا پسر صوت پدر مشرف بر موت خود را كه به استماع آن تسلى نمايد ، إلى غير ذلك از اغراض عقلائيه مثل سجلاّت معاملات ونحوه . وفذلكة المقام آن كه : صندوق به قول مطلق نه آلت لهو است ونه استماع غير لهو از آن حرام است ، وحليّت وحرمت تابع صوت محفوظ در آن است ولهذا مى توان گفت كه حفظ آيات قرآنيه ومواعظ شافيه واستماع آن راجح است مگر آن كه عناوين خارجيه بر آن منطبق شود مثل توهين به إحضار آن در

--> ( 1 ) . حاج سيّد إسماعيل صدر ( 1258 - 1338 ) فرزند سيّد صدر الدين عاملي دايى پدر حاج شيخ محمد رضا است ؛ زيرا جدش شيخ محمد باقر ؛ داماد سيّد صدر الدين است . وى از مراجع تقليد معاصر با آخوند خراساني وسيّد محمد كاظم يزدى بوده است . ( 2 ) . يعنى در حالي كه صوت لهوى از آن استماع مى شود .