بدن ، و عدم اعتماد بر حيات ، و در معرض فنا و نيستى بودن ، و تأمّل در بديها و صفات ذميمه و ناتوانى و جهل و نادانى خود مىشود . چنانچه به سند معتبر از حضرت امام محمّد باقر عليه السّلام منقول است كه : عجب دارم از متكبّر فخر كنند ، و حال آنكه از نطفه خلق شده است ، و در آخر جيفه و مردار گنديده مىشود ، و در ميان اين دو حال نمىداند كه با او چه مىكنند ، و چه بر سر او مىآيد « 1 » . و به سند معتبر از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام منقول است : عجب دارم از فرزند آدم كه اوّلش نطفه است ، و آخرش مردار گنديده ، و در ميان اين دو حال ظرف بول و غايط است ، و با اين حال تكبّر مىكنند « 2 » . دوّم : به ممارست امرى چند كه موجب ملكهء تواضع است ، مثل پس نشستن در مجالس ، و صحبت داشتن با فقرا و مساكين ، و ترك صحبت اغنيا ، و مرتكب كارهائى شدن كه منافى تكبّر است ، چنانچه منقول است كسى كه از كبر ترسد با خادم خود چيزى بخورد ، و گوسفند را به دست خود بدوشد . و به سند معتبر از حضرت صادق عليه السّلام منقول است : هركه گريبان خود را پينه كند ، و بر نعلين خود پينه زند ، و هرچه از بازار بخرد خود به خانه برد از كبر ايمن مىشود « 3 » . سوّم : تفكّر در اين است كه تكبّر نتيجهء خلاف مقصود آدمى را مىدهد ؛ زيرا كه در تكبّر عزّت مطلوب مىباشد ، و به خبر مخبر صادق عليه السّلام و به تجربه معلوم است كه متكبّران در دنيا و آخرت ذليل‌ترين مردم ، و متواضعان عزيزترين خلقند . و ايضا

--> ( 1 ) اصول كافى 2 / 328 ح 1 . ( 2 ) نهج البلاغه ص 419 ح 126 و بحار الانوار 73 / 234 ح 33 . ( 3 ) بحار الانوار 73 / 233 ح 30 .