شكستگى باشد ، و در امرى رفعت نطلبد ، و تفوّق در آن امور نجويد ، و نظر به اصل و حسب خود بكند ، و ملاحظه نمايد كه اصلش منى گنديده بود ، و مدّتى غذايش خون حيض بوده ، و بعد از آن تا زنده است حامل انواع كثافات و نجاسات است از خون و بلغم و صفرا و سودا و بول و غايط ، و هريك از آنها كه از او جدا مىشود خودش از آنها نفرت مىكند ، و آخر كارش آن است كه جيفهء گنديده‌اى مىشود كه هيچ‌چيز از آن متعفّن‌تر نمىباشد ، و تمام بدنش چرك و ريم و كرم مىشود ، اينها كثافتهاى بدن آدمى است ، و كثافت روح به سبب اخلاق ذميمه و جهل و نادانى به صد هزار مرتبه از اينها بدتر است . پس چنين كسى را سزاوار است كه به نقص و عجز و شكستگى خود هميشه اعتراف داشته باشد ، و چندان‌كه آدمى كامل‌تر مىشود علم او بر زبونى و بيچاره‌گيش بيشتر مىشود ، و تواضع و فروتنى او بيشتر مىشود ، چنانچه از اطوار انبياء و اوصيا عليهم السّلام معلوم است ، و چون شكستگى كار بنده است ، و رفعت و بلندى كار خداوند است ، چندان‌كه بنده در كار خود بيشتر مىافزايد خداوند كار خود را افزون‌تر و او را بلندتر مىكند ، و اگر خود خواهد كه خود را بلند كند چون كار او نيست چندان‌كه سعى مىكند پست‌تر مىشود . چنانچه در خبر صحيح از حضرت صادق عليه السّلام منقول است كه : حق تعالى دو ملك موكّل گردانيده كه هركس از براى خدا تواضع و فروتنى كند او را بلند كنند ، و هركه تكبّر كند او را پست و ذليل كنند « 1 » . و در حديث ديگر فرمود : حق تعالى به حضرت داود عليه السّلام وحى نمود : اى داود چنانچه نزديك‌ترين مردم نزد من تواضع‌كنندگانند ، دورترين مردم از من

--> ( 1 ) اصول كافى 2 / 122 ح 2 .