اصل سوّم در بيان مراتب معرفت و ايمان بدان كه معرفت را مراتب مختلفه هست ، و در مراتب ايمان زيادتى و نقصان مىباشد ، چنانچه خواجه نصر الدين عليه الرحمه ذكر كرده است كه مراتب معرفت خدا بلاتشبيه مثل مراتب معرفت آتش است ، و اوّل مرتبهء معرفت آتش آن است كه شخصى بشنود كه چيزى مىباشد كه هر چيزى را كه در آن مىافكنى آن را مىسوزاند ، و فانى مىگرداند ، و هرچه محاذى آن واقع شد اثرش در آن ظاهر مىگردد ، و هرچند از آن اخذ مىنمايد ، كم نمىشود ، و همچنين موجودى را آتش مىگويند ، و نظير اين معرفت در معرفت خدا معرفت جماعتى است كه دين خود را به تقليد بدانند ، و از راه دليلى ندانند . و مرتبهء بالاتر از اين مرتبه كسى است كه دود آتش به او رسيده ، اما آتش را نديده ، و مىگويد كه : اين دود البته از چيزى حاصل شده ، و هر اثرى مؤثّرى مىخواهد ، پس آتشى هست كه اين دود اثر اوست ، و نظير اين مرتبه در معرفت بارىتعالى معرفت اهل نظر و استدلال است ، كه به دلايل عقليه و براهين قاطعه حكم مىنمايد بر وجود صانع . و مرتبه‌اى از اين بالاتر مرتبهء كسى است كه نزديك آتش شده ، و حرارت آتش به او مىرسد ، و نور آتش بر چيزها تابيده ، چيزها را به آن نور مىبيند ، و نظير اين مرتبه در معرفت خدا معرفت مؤمنان خاصّى است كه دلهاى ايشان به نور الهى اطمينان يافته ، و در جميع اشياء به ديدهء يقين آثار صفات كماليّه الهى را مشاهده مىنمايند . و مرتبه‌اى از اين بالاتر مرتبهء كسى است كه در ميان آتش باشد ، و آثار آتش در او