و نوع ديگر از آن را شامل نمىشد . لذا ادلهء حرمت غنا تنها اين قسم را شامل مىشود . امّا امروز اين گونه نيست ، هر يك از موسيقى ، مجسّمه سازى ، نقّاشى و غيره نوع خاصّى از تبيين مطالبند . مىتوان گفت : اين نحو از تبيين معانى قطعا و يا حد اقل احتمالا مصداق عناوين محرّمه نيست . . . « 1 » . بخش سوم : آراء فقيهان دربارهء غنا چنان كه گذشت فقيهان شيعه از سدهء يازدهم به اين سو در غنا رساله هاى مستقل نوشته‌اند و اين مسأله از آن زمان به بعد معركة الآراء شده است . پيش از آن به همان مقدار اندكى از بحث كه معمولا در دوره هاى فقهى در كتاب التجارة يا كتاب الشهادات ذكر مىشد بسنده مىكرده‌اند ؛ چون ظاهرا مسألهء روز نبوده و چندان ابهام يا اهميتى نداشته است . از اين رو در بخش سوم عين سخنان فقيهان شيعه تا آغاز سدهء يازدهم را از كتابهاى دوره‌اى فقه تصحيح و به ترتيب تاريخ وفات آنان در اين بخش درج كرده‌ايم . از آنجا كه از آغاز سدهء يازدهم به بعد ، رساله هاى مبسوط غنا موجود است و عمدهء سخنان در آنها آمده است نيازى به نقل عين مطالب كتابهاى فقهى اين دوره احساس نمىشد ، علاوه بر اينكه چون حجم مباحث آنها و نيز تعداد آنها زياد است ، صفحات زيادى را اشغال مىكرد . ولى براى اينكه فايده‌اى فوت نشود اين دسته از آثار را در بخش چهارم معرفى كرده‌ايم و جايگاه بحث غنا را در آنها نشان داده‌ايم . بخش چهارم : كتابشناسى غنا اين بخش مشتمل بر سر فصل است : الف ) آثار مستقل ؛ ب ) آثار مشتمل ؛ ج ) آثار چاپ شده .

--> « 1 » تاريخ فقه و فقها ، ص 294 .