اگر آن كسى كه معارف و احكام اسلامى را ارائه مىدهد و مطرح مىكند ، يك خطا و غلط در بين چندين حرف درست داشته باشد ، آن خطا و غلط در مواردى آن حرفهاى درست را مىپوشاند و بى اثر مىكند و نتيجه عبارت از ضلال است و نه هدايت . پس ، روش غير فقاهتى در استنباط احكام و معارف اسلامى ، يك روش نامطمئن است و روش نامطمئن در مسائل حياتى قابل پيمايش نيست . روش مطمئن ، عبارت از روش فقاهت است و اين متد فقاهت - چيزى كه به نام فقاهت ناميده مىشود - هزار سال است كه سابقهء تجربهء آن را داريم . « 1 » جمود به ظواهر مبناى فقهى ماست . ما به ظواهر كار داريم . در فقه ، به قياس و استحسان و تصورات اعتبارى خودمان اعتنا نمىكنيم ؛ به لسان حديث نگاه مىكنيم . معيار و رابطهء آن هم ، از طريق ظواهر است ؛ ترجيح ظهور ، ايشان كاملا به اين معنا پايبند بودند . يعنى هيچ جا نبود كه ايشان [ حضرت امام خمينى ] از اين معنا سرباز بزنند . . . . ايشان بدين گونه تابع آن روش و متدى كه در فقاهت معقول است بودند ؛ يعنى تعبد به ظواهر و رها كردن آن تصورات قلبى و مبانى فكرى خود ، به خاطر آنچه كه به اصطلاح روش فقاهت است . در عين حال ، ايشان اين قدر نوآورى در باب مسائل فقهى دارد « 2 » . اين فصل را با سخنى از وصيتنامهء حضرت امام خمينى ( نور الله مرقده ) مسكىّ الختام مىكنم : لازم است علما و مدرسين نگذارند در درسهايى كه مربوط به فقاهت است و حوزه هاى فقهى و اصولى ، از طريقهء مشايخ معظم كه تنها راه براى حفظ

--> « 1 » حوزه و روحانيت ، ج 2 ، ص 231 - 233 . « 2 » همان ، ج 2 ، ص 280 .