فاصله مىگيريم . اين مسأله را كه ما در استنباط حكم فقهى از منابع فقه نبايد تحت تأثير عظمت علمى و تقواى بزرگان سلف باشيم ، از خود آن بزرگان ياد گرفته‌ايم . خود آنان ، ضمن بزرگداشت و رعايت احترام پيشينيان خود ، هيچ گاه آراء آنان را در آراء خود نفوذ نمىدانند « 1 » . نكتهء در خور توجه و دقت اينكه افتا و اظهار نظر فقهى را نبايد دست كم گرفت و ساده انگاشت . در اهميت و « خطر » آن همين بس كه خداوند متعال دربارهء نبى خاتم صلَّى اللَّه عليه و آله فرمود : * ( وَلَوْ تَقَوَّلَ عَلَيْنا بَعْضَ الأَقاوِيلِ . لأَخَذْنا مِنْه بِالْيَمِينِ . ثُمَّ لَقَطَعْنا مِنْه الْوَتِينَ ) * « 2 » . امام صادق عليه السّلام نيز دربارهء حكمى بر خلاف واقع در خصوص مال الاجارهء استرى فرمود : « و فى مثل هذا القضاء و شبهه تحبس السماء ماءها و تمنع الارض بركاتها » « 3 » . اين سخن حقيقتا هشدار دهنده است ، آن هم دربارهء حكمى كه چه بسا به نظر برخى « جزئى » و كوچك جلوه كند . نيز از امام باقر عليه السّلام نقل شده است : من أفتى الناس به غير علم و لا هدى ، لعنته ملائكة الرحمة و ملائكة العذاب ، و لحقه وزر من عمل بفتياه « 4 » . سخنان شهيد ثانى ( قدس سره ) دربارهء افتا « 5 » و اين گفته شيخ انصارى ( رحمة اللَّه عليه ) : « وفّقنا اللَّه للاجتهاد الذي هو أشدّ من طول الجهاد » « 6 » نيز شايان توجه فراوان است . امام خمينى ( أعلى اللَّه كلمته ) پنجاه سال پيش يعنى سال 1363 ق به مناسبتى گفته اند : . . . از اين گونه اشخاص [ يعنى مدرّسين خارج فقه و اصول ] در هر دوره از حوزه هاى مهم دينى مثل نجف و قم و مشهد ( قبل از به هم زدن پهلوى حوزهء

--> « 1 » حوزه ، شمارهء 36 ( بهمن و اسفند 1368 ) ص 118 - 119 و 125 - 127 ، « ديدار با صاحبنظران » . « 2 » حاقه ( 69 ) : 44 - 46 . « 3 » تهذيب الاحكام ، ج 7 ، ص 215 - 216 ، ح 943 . « 4 » منية المريد ، ص 283 . « 5 » منية المريد ، ص 277 - 301 . « 6 » فرائد الأصول ، ج 1 ، ص 241 ، مبحث انسداد .