دوم : آن كه آزاد و دين دار و صالح باشد . سوم : آن كه دوست و برادر مؤمن باشد . چهارم : آن كه او را بر سرّ خود مطلع گردانى به نحوى كه چنانچه تو راز خود مىدانى او هم بداند ، و اعتماد بر او داشته باشى كه افشاى راز تو نمىكند نزد مردم . اما اول : براى آنكه اگر عاقل باشد رأى او به كار تو مىآيد و رأى احمق به كار نمىآيد . و اما دوم : براى آن كه اگر آزاد و دين دار باشد سعى مىكند كه خير تو رت بداند و به تو بگويد ، و اگر از خدا نترسد پروا ندارد از آن كه خير تو را از تو پنهان كند . و اما سوم : زيرا كه اگر يار و برادر ايمانى نباشد ، راز خود را به او نمىتوانى گفت . و اما چهارم : براى آنكه تا اسرار تو را نداند خير تو را نمىتواند دانست « 75 » . مؤلف گويد : كه در عبارت حديث اجمالى هست و حاصل مضمونش آن است كه مذكور شد و دور نيست كه مراد از آزاد ، آزاد مرد خوش اخلاق باشد . چنانچه به سند معتبر از حسن بن الجهم منقول است كه حضرت امام رضا ( عليه السلام ) فرمود : كه عقل پدرم به مرتبه‌اى بود كه عقلهاى ديگران را به آن نمىتوانست سنجيد ، و با آن مرتبه از علم و عقل بسيار بود كه با يكى از سياهان غلامان خود مشورت مىكرد ، مىگفتند : با چنين كسى مشورت مىكنى ؟ جواب مىفرمود كه بسا باشد كه خدا خير مرا بر زبان او جارى گرداند ، پس آنچه آن سياهان مىگفتند از مصالح بساتين و مزارع آن حضرت به آن عمل مىنمود « 76 » . و از حضرت صادق ( عليه السلام ) منقول است كه از حضرت رسول ( صلى اللَّه عليه و آله ) پرسيدند كه حزم و دورانديشى چيست ؟ فرمود : كه مشورت كردن با صاحبان عقل و رأى نيك و متابعت ايشان كردن « 77 » .

--> ( 75 ) - بحار الانوار ، 91 / 253 . و محاسن برقى : ص 602 ، ح 28 . ( 76 ) - بحار الانوار ، 91 / 254 . ( 77 ) - بحار الانوار ، 91 / 254 .