نام كامل إبراهيم بن سليمان ، أبو إسحاق إبراهيم بن سليمان بن عبد ( / عبيد ) الله بن حيان ( / خالد ) نهمى است . « 1 » إبراهيم بن سليمان ، از شيوخ حديث حميد بن زياد ( م 310 ق ) بوده است . اين سلسله سند ، افتادگى دارد وتعيين هويت إسماعيل ذكر شده در سلسلهء سند ، امكان‌پذير نيست . اين فرد ، ممكن است إسماعيل بن محمّد بن إسحاق باشد كه نجاشي از وى به عنوان كسى كه راوي كتاب المسائل بوده ، نام مىبرد ؛ « 2 » امّا مشكل در اين‌جاست كه وى نمىتواند از علاء بن رزين ، مستقيماً نقل حديث كرده باشد . 10 . كتاب القضايا من رواية أبي جعفر محمّد ( / أحمد ) بن الحسين بن حفص الخثعمي . « 3 » نام كامل وى أبو جعفر محمّد بن حسين بن حفص بن عمر اشنانى كوفي ( م 315 يا 327 ق ) است . « 4 » اشنانى به واسطهء عباد بن يعقوب رواجنى ( م 250 ق ) ، حديث نقل كرده است . « 5 » رواجنى ، مؤلّف يكى از چند « أصل » معدود موجود از أصول أربعمئه است . « 6 » كتاب القضايا ، گاهى با عنوان كتاب المسائل نيز مورد ارجاع قرار گرفته است . روايت‌هاى اين كتاب ، برگرفته از القضايا ، نوشتهء أبو عبد الله محمّد بن قيس بجلى ( م 151 ق ) است . « 7 »

--> ( 1 ) . در مورد وى ، ر . ك : رجال النجاشي ، ص 18 - 19 ( ش 20 ) . ( 2 ) . روى عن عم أبيه علي بن جعفر صاحب المسائل ( رجال النجاشي ، ش 60 ) . ( 3 ) . مكتب‌ها وفرقه‌هاى اسلامى ، ص 265 . ( 4 ) . الأنساب سمعاني ، ج 1 ، ص 170 ؛ رجال الطوسي ، ص 500 . ( 5 ) . در مورد عباد بن يعقوب رواجنى وگرايش مذهبي وى ، ر . ك : الفلك الدوار ، ص 103 . حاكم جشمى ( م 494 ق ) ، وى را در زمرهء زيديه نام برده است . بنابر نقل متون زيديه ، وى در سلسله رواة حديثي قرار دارد كه بر أساس آن علي عليه السلام نظر به تحريم متعه داده است . اين مسئله ، يكى از نكات متمايز كنندهء فقه اماميه با زيديه واسماعيليه است . همچنين ر . ك : تاريخ الخلفاء الفاطميين بالمغرب ، ص 534 - 535 . ( 6 ) . در اين مورد ، ر . ك : الأصول الأربعمئة ، اتان كلبرگ ، ص 106 - 109 . ( 7 ) . رجال النجاشي ، ص 323 ، ( ش 881 ) .