دشمن دارد » . وفرمود بعد از اين‌كه : « هركه از اين جمله استنكاف كند واعراض نمايد ، آن كس از مسلمانى هيچ « 1 » نصيب « 2 » ندارد » . واين حقوق أهل اسلام است وامّا أهل ذمّت « 3 » را گفته‌اند كه آنچه در عهدنامهء ايشان مثبت باشد وبر آن نهج عمل نمايند ، أهل اسلام نيز از حكّام وغيرهم ، از مضمون آن أمور ، عدول نجويند . الحديث السّادس عشر قال رسول اللَّه صلى الله عليه وآله : « 4 » يقول اللَّه عز وجل : « يا ابن آدم ، إنّك ما دعوتني ورجوتني غفرتُ لك على ما كان فيك ولا أبالي . يا ابن آدم ، لو بلغتْ ذنوبُك عنان السّماء ثمّ استغفرتَني غفرت لك ولا أبالي . يا ابن آدم ، إنّك لو أتيتني بقراب الأرض خطايا ثمّ لقيتني لا تشرك بي شيئاً لأتيتك بقرابها مغفرةً » . « 5 » عَنان به فتح عين ، سحاب را گويند وقيل : ما عنّ لك أي ظهر « 6 » و « 7 » مقصود اشارتى است به كثرت . وقراب به ضمّ قاف وكسر ، ما يقارب ملأها را گويند واشهر ضمّ است . بيان : شاه بارگاه صبورى ، ماه خلوتگاه « أوّلُ ما خلق اللَّه نوري » « 8 » تاج الأئمة وسراج الامه - عليه‌الصلاة والسّلام - تنبيه مىفرمايد عباد را از خطاب ربّ الأرباب « 9 » وبشارت دادن حضرت كريم وهّاب ورحيم توّاب ، بندگان را از سعت درياى مغفرت وغلبهء « 10 » رحمت خويش كما كتب في كتابه الّذي عنده فوق عرشه : « إنّ رحمتي غلبتْ « 11 » غضبي » « 12 » چنانچه از فحواى اين حديث قدسي ، اين خطاب ، مستنبط مىگردد كه : اى بنىآدم ! « 13 » عنايت ما دربارهء بنده‌هاى خويش چنان است كه هر كه حضرت پادشاهى ما

--> ( 1 ) . ف : - هيچ . ( 2 ) . ف : نصيبي . ( 3 ) . ف : + / كه . ( 4 ) . م : صلى اللَّه عليه وسلم . ( 5 ) . سنن الترمذي ، ج 5 ، ص 208 . ( 6 ) . م : طهر . ( 7 ) . ف : - و . ( 8 ) . عوالي اللئالي ، ج 4 ، ص 99 ؛ بحار الأنوار ، ج 15 ، ص 24 . ( 9 ) . ف : - ربّ الأرباب . ( 10 ) . ف : عليه . ( 11 ) . م : غلب . ( 12 ) . صحيح البخاري ، ج 4 ، ص 73 . ( 13 ) . ف : اى آدم .