وببايد دانست كه حصول اين جوهر عزيز ، منوط است به تحقيق چند چيز : أول معرفت آن كه هر چيزى كه در دار دنياست جمله بر ممرّ سيل فناست ؛ چنانچه آيهء كريمهء « كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ » « 1 » اين « 2 » بيان مىفرمايد وبىشك اين يقين ، سبب عدم عقد قلب عباد گردد به أمور دنيوي . پس در محلّ زوال أموال و « 3 » وقت انتقال أحوال ، متألم البال نگردند واز تردّد وتهتّك ، مجتنب باشند . دوم معرفت آن كه هرچه واقع مىشود به حكم بلا معقّب وقضاى بلا رادّ الهى است - تقدّس وتعالى - چنانچه از فحواى كلام ملك علّام كه « قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ » « 4 » مفهوم مىگردد وبىشك اين امر ، صاحب واقعه را صيانت نمايد از ارتكاب اضطراب وتحمّل تعب ومشقّت جهت رفع ودفع آنچه مقدور أو نيست واز اين مرتبه به « رضاى به قضا » تعبير كنند . نظم وكلتُ إلى المحبوب أمري كلَّه * فإن شاء أحياني وإن شاء أماتني « 5 » سيوم معرفت آن كه در ارسال أفواج بلا بر عباد ، حضرت معبود را حكمت‌هاست كه از جملهء آنها يكى آن است كه تميز فرمايد ميان محبّان صادق ومتردّدان منافق ؛ چنانچه از مضمون كلام كريم كه « وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ حَتَّى نَعْلَمَ الْمُجاهِدِينَ مِنْكُمْ وَالصَّابِرِينَ » « 6 » معلوم مىشود وبىشك اين حال ، مؤمن صديق را در حين رؤيت وقايع مانع‌اند از مباشرت افعال شنيعه واعمال قبيحة « 7 » چون شقّ جيوب وضرب خدود « 8 » بر جزع وأمثال اينها . چهارم معرفت آن كه هر حادثهء موحش وواقعهء مضرّ مؤلم كه بنده را روى نمايد ،

--> ( 1 ) . سورهء الرحمن ، آيهء 26 . ( 2 ) . ف : - اين . ( 3 ) . ف : - و . ( 4 ) . سورهء نساء ، آيهء 78 . ( 5 ) . م : اتلنا ، ف : امّتنا . متن ، تصحيح قياسي است . ( 6 ) . سورهء محمّد ، آيهء 31 . ( 7 ) . م : - از مباشرت . . . قبيحة . ( 8 ) . م ، ف : حدود . متن ، تصحيح قياسي است .