وكان عند محمّد الباقر بن علي بن الحسين ( 56 - 114 ق ) كتب كثيرة سمع بعضها منه ابنه جعفر الصادق وقرأ بعضها . « 1 » گستردگى اين مكتوبات ومكاتبات ، سبب شد عالمان ومحدّثان شيعي ، از ديرباز در انديشهء گردآورى آنها در مجموعه‌هاى مستقل شوند وآثار ارزشمندى را به ثمر برسانند . تلاشهاى عالمان را در شناسايى وگردآورى مكتوبات ومكاتبات ، به دو گروه مىتوان تقسيم كرد : يك دسته ، مكاتبات ونامه‌هايىاند كه صورت كتاب ورساله ندارند ، ودستهء ديگر ، شامل كتابها ورساله‌هاست . اينك به بيان پيشينهء اين دو گروه ومعرّفى تلاشهاى انجام شده مىپردازيم : الف . گردآورى نامه‌ها در اين زمينه ، سبقت‌جويى از آنِ فيض كاشاني ( 1039 - 1115 ق ) است . وى با تأليف كتاب معادن الحكمة في مكاتيب الأئمّة ، بخش وسيعى از نامه‌هاى أئمة عليهم السلام را شناسايى وثبت كرد . أو در اين كتاب ، 216 كتاب ونامه را از دوازده امام عليهم السلام بدين شرح گرد آورد : امام علي عليه السلام 89 كتاب ، امام حسن عليه السلام هفت كتاب ، امام حسين عليه السلام هشت كتاب ، امام سجّاد عليه السلام دو كتاب ، امام باقر عليه السلام دو كتاب ، امام صادق عليه السلام هجده كتاب ، امام كاظم عليه السلام نُه كتاب ، امام رضا عليه السلام چهارده كتاب ، امام جواد عليه السلام دو كتاب ، امام هادي عليه السلام 22 كتاب ، امام عسكرى عليه السلام 21 كتاب ، امام زمان عليه السلام 22 كتاب . كتاب معادن الحكمة دو بار مشخّصات به چاپ رسيده است : - تهران : مكتبة الصدوق ، 1388 ق . - قم : جامعهء مدرّسين ، 2 ج ، با تعليقه‌هاى آية اللَّه على احمدى ميانجى ، 1409 ق . دومين تلاش در اين زمينه ، تتبّع گستردهء آية اللَّه احمدى ميانجى رحمه الله است كه در

--> ( 1 ) . در السنة قبل التدوين ( ص 354 - 355 ) اين مطلب از تهذيب التهذيب ( ج 2 ، ص 104 ) نقل شده ؛ ولى در آنجا يافت نشد .