مهدى مهريزى و على صدرايى خويى

8

ميراث حديث شيعه

اجازه‌نامه‌ها ، حاوي بهترين اطلاعات كتابشناختى دربارهء كتب گذشتگان‌اند . اجازه‌نامه‌ها ، كتب متداول ورايج گذشته را مىنمايانند . و . . . به سخن ديگر ، اجازه‌ها منبعى بسيار غنى براي مطالعهء تاريخ حديث وتطوّرات آن به شمار مىروند . همان‌گونه كه فرهنگ عمومى جوامع انساني را نمىتوان از كتابهاى خاصّى درآورد - بلكه بايد به شعرها ، مَثَل‌ها ، لباس‌ها ، بازىها ، حرفه‌ها ، محاورات و . . . رو كرد - ، به همان سان ، فرهنگ عمومىِ حديث‌نگارى وحديث‌پژوهى را نيز نمىتوان از كتب حديث ودرايه فرا گرفت ؛ بلكه بايد به همهء كتابهاى شرح حديث ، ترجمه‌ها ، لغت‌نامه‌هاى حديثي ومهمتر از همه : اجازه‌نامه‌ها مراجعه كرد . طُرفه اينكه نگاه امروزه به إجازات - آنچنان كه در ميان أهل اين فنْ رايج است - ، از زاويهء فرهنگ عمومى حديث است ، نه از زاويه تصحيح روايت وحفظ اسناد . برخى نويسندگان ، به درستى ، فوايد اجازه‌نامه‌ها را برشمرده وگفته‌اند : 1 ) اعتماد واطمينان بيشتر به گفته‌ها ونوشته‌هاى شخص مجاز ؛ 2 ) دستيابى به شرح أحوال وتاريخ زندگى وزندگىنامهء علمي دانشمندان وشناخت نام ونشان وكنيه ولقب ونسب آنان واطلاع يافتن بر طبقات ومشايخ وشاگردان وآثار ايشان كه از جهت تميز افراد از يكديگر وتشخيص أقوال وافعال هريك از آنان وبررسى اسناد روايات ، سودمند ومؤثّر است ؛ 3 ) اطلاع يافتن بر انديشه‌ها ، گرايش‌ها وكارهاى فردى واجتماعي دانشوران ؛ چون قسمتى از إجازات ، متضمّن گواهىها واظهار نظرهاى مشايخ ، نسبت به شاگردان ومعاصران يا بالعكس مىباشد واين امر در قبول يا ردّ أحاديث وأقوال رسيده از ايشان ، از جهت اطمينان به وثاقت يا عدم وثاقتشان ، تأثير بسزايى دارد ؛ 4 ) در بخشي از إجازات ، نكته‌هاى ارزندهء علمي وفرهنگى فراوانْ نهفته است كه مىتواند در جهت شناخت تاريخ ومحيط وأوضاع علمي واجتماعي وسياسي عصر دانشمندان وراويان ، از جوانب مختلف ، مفيد وسودمند باشد ؛