على صدرايى خويى
226
ميراث مشترك ايران و هند ( فارسى )
كتاب الهدايه فى شرح البدايه در ش 492 معرفى گرديد . در نسخهء حاضر متن الهدايه به عربى در نيمه فوقانى صفحه ها و در زير آن ترجمه فارسىآن چاپ شده است . در ترجمه فارسى ترجمه متن با علامت « ص » به معناى ترجمهء اصل و توضيحات اضافه بر ترجمه با علامت « ف » مخفف فائده آمده است . دربارهء ترجمه فارسى كتاب در مقدمه اين چاپ - كه از روى كلكته به چاپ رسيده - آمده كه در سال 1190 ق نواب گورنر جنرل عماد الدوله مستر وارل شتنگس بهادر جلادت جنگ حاكم ايالت بنگال هند به قاضى القضاوت مولوى غلام يحيى خان بهارى و مولوى تاج الدين بنگالى و مير محمد حسين ايرانى و مولوى شريعت الها سمبهلى فرمان داد تا كتاب هدايه را به فارسى ترجمه نمايند . و آنها هر چهار جلد كتاب را به فارسى ترجمه و هدايه فارسى معروف گرديد . مقدمه نويس چاپ حاضر مى نويسد كه : « ظاهر حال برين دال است كه ترجمهء تمام كتاب به اتفاق هر چهار كس خصوصاً به اطلاع قاضى قضات و مولوى تاج الدين نشده ازين جهت بسيارى از دلائل نقليه و عقليه سيما آنچه از عربيت فى الجمله تعلق دارد در ترجمه فرو گذاشت گرديده » . او مى نويسد : به همين جهت در سال 1221 ق كه حكومت بنگاله با گورنر جنرل سر جارج هليرد بارلو صاحب بود جان هربرت هارنگين به مطالعه و مقابلهء ترجمه فارسى و انگليسى هدايه پرداخت و به غلط هاى اين دو ترجمه واقف گرديد لذا چون درستى ترجمه انگليسى وابسته تصحيح ترجمهء فارسى بود ، به وى - محمد راشد بن ضياء الدين محمد بردوانى - كه پيشگار وى در عدالت ديوانى بود ، دستور داد كه ترجمه فارسى را تصحيح نمايد . لذا « ترجمهء جلد اول كه مترجمان سابق رعايت عهدهء مترجمى كه عبارت از ابقاى معنى و تغيير الفاظ است مطلقاً نكرده بودند به طور معهود كه لازمهء ترجمه است كرد و در سه جلد ديگر كه ترجمهء آن بانگريزى شده بود به پاس اينكه از تغيير ترجمهء فارسى ترجمهء انگريزى بالكل ناقص خواهد شد و حكم جناب خداوندى بود كه حتىالوسع در ابقاى آن كوشد ترجمهء سابق را به حال داشته » است . ولى به نظر مى رسد كه اين مقدمه فقط به جهت گريز از حق انتشار كتاب بوده و ترجمه همان ترجمه سابق است همانطور كه در روى عنوان كتاب نيز عبارت « منقول از مطبوع كلكته »