على صدرايى خويى
276
ميراث مشترك ايران و هند ( فارسى )
منظومه مفصلى است كه شاعر آن را به پيروى از شاهنامه فردوسى سروده است . او در اين منظومه كيفيت ورود انگليسيان به هند و تسخير آن كشور و حالات حاكمان انگليسى در هند و وقايع ايام حكمرانى آنان را به تفصيل در سه دفتر به نظم كشيده است . او اين كتاب را به نام كينك جارج دى تهرد يعنى پادشاه جارج سوم به نظم كشيده است . مؤلف از ملازمان هانر بل جوناتهن دنكن گورنر بيست و هشتم دارالحكومهء بمبئى بوده و در مقدمه كتاب آمده كه در هنگام سرودن اين منظومه « كتابهاى چندى به عبارات و خطوط انگريزى مشتمل بر جميع وقايع از ورود صاحبان انگليسيه به مملكت هند به عنوان تجارت و به آن اكتفا نكرده بتدابير صايبه رسيدن به امارت و به افكار ثاقبه از آن تجاوز كرده نشستن به سرير حكمرانى و رياست از بدايت تا نهايت به ملا فيروز عنايت و به شروع در نظم آن مامور فرمود » . مؤلف حدود بيست سال به نظم اين كتاب مشغول بوده و كتاب را به نظر گورنر جنرل سرجان مالكم بهادر و مورد تاييد او قرار گرفته و به دستور وى وقايع تا سال 1818 م در اين كتاب بيان گرديده و كتاب به وقايع سال ياد شده ( 1818 ) ختم گرديد . ولى قبل از چاپ مؤلف در سال 1242 ق از دنيا رفته و بعد از وى رستم بن ملا كيقباد كه برادر زاهء وى بوده ، به دستور ملكه ويكتوربا اقدام به چاپ كتاب نموده ، و وى مقدمه اى به نثر در شش صفحه در اول آن آورده است . آغاز ديباچه ملا رستم : بنام خداوند بخشاينده مهربان . ستايش و سپاس بيحد و قياس مالك الملكى را سزاست كه اقطاع ممالك فسيح المسالك را به زيور عدالت و انصاف پيراسته . آغاز دفتر اول : به نام ايزد بخشاينده بخشايشگر مهربان : خجسته در آغاز و در ابتدا * بود بى گمان نام پاك خدا گشايندهء بستهها نام اوست * بود بسته آن كه نه در دام اوست آغاز دفتر دوم : به نام ايزد بخشاينده بخشايشگر مهربان دستگير ، آغاز دفتر ثانى جارجنامه : بنام نگارندهء دو جهان * بر آرندهء آشكار از نهان