الفصول النصيرية ( كلام و اعتقادات - فارسى ) نصيرالدين طوسى ، محمد بن محمد ، 597 - 672 ق رساله اى است موجز از خواجه نصيرالدين طوسى مرتب بر چهار فصل و هر فصل داراى عناوين « اصل و تبصره . . . » فصل 1 - در توحيد . فصل 2 - در عدل . فصل 3 - در نبوت و امامت . فصل چهارم ، در معاد ، « خواجه نصير طوسى . . . اين كتاب را به زبان فارسى تأليف فرموده و نخست فصل اول را كه در توحيد است نوشته و بر همان اقتصار كرده بوده است . سپس به خواهش ( برادرى از برادران دينى ) باقى ابواب اصول دين را نوشته و بر سبيل تتمه بدان الحاق فرموده است اما در ترجمه عربى اين تفصيل را حذف كرده اند . فصول بواسطه ايجاز عبارت و اشتمال بر مهمات مسائل كلام و تماميت دلائل و حسن تقريرى كه خاص مؤلف بزرگوار است متنى معتنابه و محل انظار علماء كلام واقع شده ، و چون در آن اعصار زبان علمى زبان عربى و تدريس علوم و تأليف كتب مهمه در آن زبان بوده است و متون غير عربيه محل استفاده نبوده لهذا در عصرى نزديك به زمان مصنف چنانچه فاضل مقداد در فصول مى گويد : فاضلى ركن الدين على بن محمد الاسترابادى نام ، اين كتاب را به عربى ترجمه كرده است آن ترجمه شايع و نسخه اصل متروك شده . بر ترجمه عربى شروح بسيار نوشته شده ، از آن جمله شرح فاضل مقداد موسوم به الانوار الجلالية است ديگر شرح عبدالوهاب بن على ابن الحسينى الاسترابادى است . بر متن فارسى شايد بيشتر بر يك شرح نوشته نشده باشد و آن شرحى است كه احمد بن محمدخواجگى شيخ شيرازى كه در زمان قطب شاه در هندوستان اقامت داشته نوشته است و آن شرح را در سنه ( 953 ) در بلده گلكنده من اعمال دكن به اتمام رسانيده و آن شرح در شماره ( 195 ) در كتابخانه مباركه موجود است . . . و با نسخه ، ديگر كه تحت شماره ( 215 ) ضبط است اختلافات دارد . من جمله ديباچه كتاب است كه در اين نسخه طورى نوشته شده و در نسخه ديگر طور ديگر و با ملاحظه آنكه در ترجمه عربى اصلًا ديباچه ندارد مى توان گفت مؤلف بدون ديباچه تاليف كرده و اين ديباچه را ناسخين الحاق كرده اند . . . » . اين كتاب و شروح مختلف آن چاپ شده است . « اردلان » [ نسخه هاى خطى فارسى ، منزوى 2 / 8265 ؛ كتابخانه جامع گوهرشاد 3 / 1090 ؛ فهرست آستان قدس 1 / 177 - 179 و 4 / 214 ] 9442 ) نسخه شماره : 8 / 1310 - 20 / 8 آغاز : بسمله . اصل هر كه از چيزى آگاهى يابد لامحاله از هستى آن چيز آگاه باشد چه به ضرورت داند كه هر آنچه يابنده باشد و آنچه نبود نتوان يافت انجام : و همچنين مكلفان را عوض آلام و مشقات رسانند و حساب جمله به راستى بكنند انه القادر اللطيف