جبر و اختيار ( كلام و اعتقادات - فارسى ) نصيرالدين طوسى ، محمد بن محمد ، 597 - 672 ق از خواجه طوسى م 672 ق كه درضمن مجموعه « كلمات محققين ص 140 - 156 » ورسائل خواجه طوسى چ . مدرس رضوى ص 8 - 27 چاپ شده است . و آن درده فصل است . و آن را ركن الدين محمد بن على جرجانى به عربى ترجمه كرده است . 1 - نقل مذاهب در موضوع 2 - دروجوب وامكان وامتناع 3 - اسباب جبر و اختيار 4 - سبب تا موجب نشود مسبب از او صادره نگردد 5 - استناد اتفاقيات به علل 6 - وجوب فعل منافى اختيار نيست 7 - قوى وافعال انسانى 8 - قدرت واراده 9 - حاصل مباحث گذشته 10 - اطلاق اختيار برحق تعالى صحيح است يا خير [ فهرست آستان قدس 4 / 121 - 122 و 11 / 344 و 11 / 346 مرعشى 3 / 165 نسخه هاى خطى فارسى 2 / 772 الذريعة 5 / 83 - 86 فهرست سپهسالار 4 / 26 فهرست دانشگاه 3 / 222 احوال خواجه از مدرس رضوص ص 260 و 299 ؛ الهيات مشهد 2 / 189 ؛ آية الله فاضل خوانسارى 2 / 83 ؛ مدرسه نمازى 259 ] 3472 ) نسخه شماره : 3 / 685 - 155 / 4 آغاز : بسمله الحمدلله رب الارباب و مسبب الاسباب . . . اما بعد به حكم آن كه بعضى برادران بر سبيل حسن الظن انجام : ازو تعالى مسلوب ميشد و از آن منزه و از اين تنزيه هم منزه اذا بلغ الكلام الى الله فامسكوا تمت نستعليق ، بى كا ، عناوين شنگرف ، جاى بيشتر عناوين خالى مانده ، درحاشيه تصحيح ونسخه بدل آورده شده ، بدون جلد ، 15 برگ ، 21 سطر 3473 ) نسخه شماره : 2 / 788 - 78 / 5 نسخ ، محمد على بن محمد صادق ، 1290 ، عناوين ونشانى ها شنگرف ، جلد : مقوا و عطف تيماج قهوه اى ، 10 برگ ، 21 سطر ، 5 / 22 * 14 سم 3474 ) نسخه شماره : 7 / 906 - 196 / 5 نستعليق ، بى كا ، عناوين مشكى ، درحاشيه تصحيح شده است ، جلد : مقوا ، كرم ، عطف و گوشه تيماج ، 6 برگ ، 27 سطر ، 5 / 10 * 17 سم 3475 ) نسخه شماره : 11 / 1310 - 20 / 8 نستعليق ، بى كا ، عناوين شنگرف ، جلد : مقواى زرد ، 5 برگ ، 32 سطر ، 5 / 20 * 5 / 29 سم 3476 ) نسخه شماره : 2 / 6255 - 135 / 31