حاشية المطول ( معانى بيان - عربى ) جرجانى ، على بن محمد ، 740 - 816 ق سراج الدين ابى يعقوب بن ابى بكر بن محمد سكاكى متوفى 626 ه - . ق . كتاب جامعى در انواع ادب بجز لغت نگاشته است بنام - مفتاح العلوم - كه در سه قسم است . 1 - صرف 2 - نحو 3 - معانى و بيان و بديع . قسم سوم اين كتاب را شيخ جلال الدين محمد بن عبدالرحمان قزوينى شافعى معروف به خطيب قزوينى يا خطيب دمشق متوفى 739 ه - . ق . خلاصه نموده و بنام - تلخيص المفتاح - موسوم داشته است . سپس اين خلاصه را ( يعنى - تلخيص المفتاح را - ) علامه سعد الدين مسعود بن عمر تفتازانى متوفى 792 ه - . ق . دو مرتبه شرح كرده است كه بار اول شرحى مفصل و مزجى بوده و بار دوم شرحى مختصر كه شرح اول تفتازانى را - مطول - يا شرح تلخيص المفتاح گويند و بر اين كتاب مطول ، حواشى زيادى نوشته شده است از جمله حاشيه مير سيد شريف على بن محمد جرجانى متوفى 816 ه - . ق . مى باشد كه همين كتاب است و مكرر چاپ شده . اين حاشيه را حين تدريس كتاب نگاشته وسپس به صورت يك كتاب مستقل تدوين كرده است . اين حاشيه شهرتى بسزا دارد و مورد بحث و نظر گرديده و در تأييد و رد آن تعليقاتى نگاشته شده و چند بار در ايران مستقلًا و درحاشيه مطول چاپ گرديده و درحدود ( 7000 ) بيت كتابت دارد . [ التراث العربى ، اشكورى 2 / 354 ؛ فهرست الفبايى آستان قدس ص 210 ؛ مخطوطات اللغوية فى المتحف العراقى ص 121 ؛ كشف الظنون 1 / 474 ؛ مجلس 25 / 160 و 9 / 568 ؛ معجم سركيس 1 / 679 ؛ فهرست سپهسالار 2 / 413 - 414 و 4 / 269 - 270 ؛ دانشگاه 2 / 375 ؛ الهيات مشهد 1 / 92 و 2 / 191 ؛ كتابخانه جامع گوهرشاد 2 / 793 و 3 / 1177 و 3 / 1179 و 3 / 1303 ؛ مدرسه نمازى ص 316 ؛ مدرسه خاتم الانبياء ص 148 ] 4180 ) نسخه شماره : 4986 - 76 / 25 آغاز : بسمله . الحمدلله . . . اما بعد فهذه حواشى على الشرح المشهور لتلخيص المفتاح كنت قد قيدتها عليه مجملة حال ما قرائة على بعض ما احبنى فسألونى . . . قوله بهذا نظير . . . انجام : قوله لان المثال انما هو هذا المصراع مسلم لكن باعتبار دلالته على المحكى لاباعتبار نفس الحكاية ولاتعسف تحريرى ، بى كا ، جلد : تيماج قهوه اى ، ضربى جدول دار ، 133 برگ ، 15 سطر ، 11 * 21 سم 4181 ) نسخه شماره : 2660 - 110 / 14 انجام : اذا كان احدى عينه زرقاء والاسود و مثل الرقطأ سوداء يشوبه لطفه بياض بفروحاحه رقطا تمت تحريرى ، سلمان بن قربانعلى نورى ، جمعه 1220 ، جلد : تيماج قهوه اى ضربى مجدول گرهى ، 148 برگ ، 23 سطر ، 10 * 21 سم