آقاى تربيت در ص 68 و 69 دانشمندان آذربايجان آنها را ذكر نموده ومناسب اين است كه در اينجا به نقل عين عبارت ايشان مبادرت نمائيم : « برهان قاطع جامع ترين فرهنگهاى پارسى است مؤلف آن بعضى كلمات اجنبى و غير پارسى را نيز كه در نظم و نثر پارسى معمول بوده و هست همه را جمع آورى كرده ودراين مجموعه مندرج ساخته است ولى مانند سائر فرهنگها محتاج به تنقيح وتصحيح است ولذا بعضى از ادباى نامى هند مانند غالب دهلوى و غير او درخصوص اين كتاب حواشى وتعليقات عديده به عناوين مختلفه مثل قاطع برهان و ساطع برهان و رافع هذيان و محرق قاطع برهان و تيغ تيز و تيغ تيزتر و غير آنها مشتمل بر رد و انتقاد يكديگر نوشته و نشر كرده اند . سيد احمد عاصم عنتابى از فضلاى عثمانى نيز دراوائل قرن سيزدهم هجرى اين مجموعه را به اسم تبيان نافع نقل به تركى كرده ودرضمن ترجمه به فرهنگهاى معتبر موجوده نيز جمع نموده و پس از اصلاح اغلاط و رفع شبهات مبلغى از لغات برآن افزوده است و اين تأليف او درتاريخ 1251 در قاهره مصر چاپ شده است . انتهى . شماره لغات وكناياتى كه درگفتارهاى بيست و نه گانه برهان قاطع موجود است ( 19417 ) مى باشد و به سال 1062 مؤلف از تأليف و جمع آورى آن فراغت يافته و خود درمقدمه تاريخ اتمام آن را سروده و آن اين است : چو برهان از سر توفيق يزدان * مر اين مجموعه را گرديد جامع پى تاريخ اتمامش قضا گفت * كتاب نافع برهان قاطع 1062 اين كتاب مكرر درايران وهندوستان چاپ شده و بهترين چاپ هاى آن چاپ سربى است كه با كمال دقت تصحيح و دركلكته به سال 1233 چاپ شده وملحقاتى نيز دارد ، نسخه شماره ( 69 ) كتابخانه سپهسالار از روى آن نسخه نوشته شده است . [ دانشمندان آذربايجان « 68 ، 69 ؛ فهرست سپهسالار 2 / 161 - 163 ؛ نسخه هاى خطى فارسى ، منزوى 3 / 1922 ؛ الذريعة 3 / 98 و 9 / 133 ؛ فهرست دانشگاه تهران 8 / 113 ؛ كتابخانه جامع گوهرشاد 1 / 128 و 4 / 1852 و 4 / 1855 ؛ الهيات مشهد 1 / 20 و 1 / 21 و 3 / 960 ؛ فهرست آستان قدس 13 / 14 - 13 / 16 و 13 / 150 - 13 / 151 ] 1842 ) نسخه شماره : 1483 - 33 / 9 آغاز : اى راهنما بهر زبان در افواه * يزدان و كرسطوس تانكرى واله از نام تو بردند زبانها به تو راه * لاحول ولاقوة الا بالله بهترين لغتى كه متكلمان بديع البيان محفل زبان آرائى انجام : يعقوب به فتح ياى حطى و سكون عين بى نقطه . . . نام پيغمبرى بوده مشهور ونام مردى هم بوده صاحب مذهب و مجتهد نصارى و كبك نر را نيز گويند كه جفت كبك ماده باشد والله اعلم بالصواب . . . از اول تا آخر ، نستعليق ، محسن ، سه شنبه 5 جمادى الآخر 1240 ، تمامى صفحات مجدول مذهب محرر ، صفحه اول سرلوح مزدوج مذهب مرصع دو صفحه اول طلا اندازى بين سطور و نقش گل و بوته در