ان . دى ميكلوخو ماكلاى / اس . اى . بايوفسكى / ان . ان . تومانويچ / ز . ان . واروژيكينا / خ . ان . نيازوف / او . اف . اكيموشكين ( مترجم : سميرا اسماعيلى ، معصومه اختيارى ، مژده دهقان خليلى ، فاطمه نظرى ، مهدى نصيرى ، محسن معظمى )

127

فهرست توصيفى نسخه هاى خطى فارسى انستيتو دستنويس هاى شرقى سنت پترزبورگ ( فارسى )

مقدمه مؤلف اين اثر ، جلد سوم از « مجموعه بزرگ فهارس نسخهء خطى » موجود در انستيتو ملل آسيا ( انستيتو شرقشناسى ) وابسته به آكادمى علوم اتحاد جماهير شوروى ( سابق ) است . جلد سوم اين مجموعه شامل كتب تاريخى مشتمل بر توصيف 302 نسخه خطى از 100 اثر تاريخى است . اين فهرست ( كاتالوگ ) تنها شامل آثارى با موضوع صرف تاريخى است و فهرستنگاران از توصيف ديگر نسخهء موجود با موضوعات فرعى تاريخى ( به عنوان مثال كتب منظوم مربوط به تاريخ يك سرزمين و يا شجره نامه ها ) خوددارى نموده‌اند . فهرست ذيل ( جلد 3 ) بر اساس موضوعات تاريخى و منطقه جغرافيايى ، به 11 بخش تقسيم گرديده است . در مواردى ، برخى از كتب همزمان متعلق به چند بخش مىباشند . به عنوان مثال آثارى با موضوع « تيمور و سلسله تيموريان » در بخش آسياى مركزى گنجانده شده ، كه همزمان اين آثار مىتوانستند ، در بخش تاريخ ايران بيايند . همچنين آثار مربوط به « غزنويان » و « خراسان شرقى » به هر دو بخش تاريخ ايران و تاريخ افغانستان تعلق دارد . در اين گونه موارد براى سهولت كار خواننده ، هر يك از اين 11 بخش تا حد امكان به قسمت‌هاى جدا گانه‌اى با موضوعات كوچكترى طبقه بندى گرديده است . نويسنده در تدوين توصيف نسخهء خطى جلد سوم ، طرح و اصول اساسى مشروح در جلد اول و دوم « توصيف نسخهء خطى » را رعايت نموده است . سه جلد اول « مجموعه كاتالوگ‌هاى نسخهء خطى » موجود در انستيتو ملل آسيا وابسته به آكادمى علوم اتحاد جماهير شوروى ( سابق ) در مجموع شامل 509 نسخه خطى با موضوعات جغرافيايى ، ادبى وتاريخى ، و مشتمل بر 188 اثر است . جلد اول شامل 30 اثر ( 91 نسخه خطى ) ، جلد دوم شامل 58 اثر ( 116 نسخه خطى ) و جلد سوم شامل 100 اثر ( 302 نسخه خطى ) است . ( رقم درست آثار فهرست شده در سه جلد اول كاتالوگ 190 مىباشد نه 188 زيرا در جلد اول 31 اثر و در جلد دوم 59 اثر توصيف شده‌اند . ويراستار ) . اين سه جلد مشتمل بر كاتالوگهايى از آثار بسيار ارزشمند كهن جهانى است . در جلد اول كهن ترين نسخه ، نسخه خطى شماره 3 مربوط به قرن دهم ميلادى ( مراد حدود العالم است كه البته قرن دهم زمان تأليف آن است نه كتابتش . زيرا تاريخ كتابت اين نسخه به قرن سيزدهم برمى گردد . ويراستار ) و معاصرترين آنها ، نسخه خطى شماره 90 در خصوص « خاطراتى از نمايشگاه مسكو » مربوط به دهه 70 قرن نوزدهم ميلادى است . همچنين در جلد دوم كهن ترين نسخه ، نسخه خطى شماره 138 با موضوع زندگى « شيخ احمد جامى » مربوط به قرن 12 ميلادى ( مراد مقامات شيخ احمد جام است كه درقرن دوازدهم تأليف شده و اين نسخه اش در قرن پانزدهم كتابت شده است . ويراستار ) و معاصرترين آنها نسخه شماره 122 مربوط به آغاز قرن 20 ميلادى است . در جلد سوم نيز كهن ترين نسخه ، نسخه خطى شماره 334 « تاريخ بيهقى » مربوط به قرن 11 ميلادى ( كتابت در شمال هند يا افغانستان در قرن هفدهم بوده است . ويراستار ) و معاصرترين آنها نسخه خطى شماره 462 « تاريخ بدخشان » مربوط به آغاز قرن 20 ميلادى است . جلد سوم در بردارنده برخى از نسخهء كمياب جهانى است كه تنها در انستيتو ملل آسيا وابسته به آكادمى علوم اتحاد جماهير شوروى ( سابق ) يافت مىگردد .