بنابر اين ، آنان صحابه را از تفسير قرآن و شأن نزول احكام « 1 » و بازگويى فضائل و مثالب ( كاستىها ) بازداشتند « 2 » يا با ادعاى اختلاط با قرآن و احتياط در نقل ، اين كار را محدود ساختند . 2 . احاطه نداشتن حاكمان به همه احكام شريعت . اين امر آنان را واداشت كه اندك اندك شيوه‌اى را در شريعت ترسيم كنند كه مردمانِ بسيارى آن شيوه را نداشتند . در آغاز ، خلفا احكامى را كه در قرآن و سنّت آمده بود و به آنها آگاهى نداشتند ، از صحابه مىپرسيدند و بدون آنكه آشكارا مشكلى پديد آيد پاسخ هاى آنان را مى پذيرفتند ، ليكن به مرور زمان اين پاسخ‌ها در پوششى از مناقشه و تخطئه فرو رفت .

--> ( 1 ) . آيه حَافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ والصَّلَاةِ الوُسْطى ( بقره : 238 ) كه در مصحف عايشه و حفصه و امّ سلمه درباره قرائتشان چنين بوده است : حَافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ والصَّلَاةِ الوُسْطى [ وصَلاةِ العَصر ] وَقُومُوا لِلّهِ قَانِتِينَ ؛ بر نمازها محافظت كنيد ( و اهميّت دهيد ) به ويژه نماز ظهر و نماز عصر و در برابر خدا فروتن باشيد . و ابن عبّاس و ابَى بن كعب و ابن مسعود و على بن ابى طالب آيه 24 سوره نساء را اين گونه قرائت كرده‌اند : . . . فَمَا استَمتَعتُم بِهِ مِنهُنَّ فَاتُوهُنَّ اجورَهُنَّ . . . . [ إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى ] ؛ زنانى را كه تا مدّتى معيّن به ازدواجِ موقّت خويش درآورديد ، اجور ( مهرها ) شان را بپردازيد ( 2 ) . در الدرّ المنثور 2 : 298 به اسناد از ابن مسعود آمده است كه گفت : ما در زمان پيامبر صلى الله عليه و آله اين گونه قرائت مىكرديم : يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ - أن عليا مولي المؤمنين - وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ ( مائده / 67 ) اى پيامبر ، آنچه را سويت نازل شده - كه على مولاى مؤمنان است - به مردمان برسان ، و گرنه رسالتت را نرسانده‌اى . نيز بنگريد به آنچه در تفسير آيات زير آمده است : * إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ ( حجرات : 6 ) اگر فاسقى خبر آورد ، تحقيق كنيد . * لا تَرْفَعُوا أَصْواتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ ( حجرات : 2 ) پيش پيامبر صداهاتان را بلند مكنيد . * وَ إِنْ تَظاهَرا عَلَيْهِ ( تحريم : 4 ) اگر شما دو تا ( عايشه و حفصه ) هم‌ديگر را پشتيبانى كنيد . * الشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِي الْقُرْآنِ ( اسراء : 60 ) درخت نفرين شده در قرآن . و . . .