به نوشتن در باب فقه بر مبناى رأى و قياس پرداختند و سُفيانِ ثَورى « 1 » كتاب الجامع را تصنيف كرد ، و پس از اندكى ، هُشَيم به تصنيف كتابهاى خود پرداخت ، و ليث « 2 » در مصر ، و ابن لَهيعَه « 3 » و بعد ابن‌مبارك « 4 » و ابويوسف و ابن‌وَهْب « 5 » به تدوين و تبويب علوم پرداختند و از اين راه ، تدوين كتابهاى ادب و لغت و تاريخ و سيره فزونى گرفت ؛ و پيش از اين دوران ، ساير پيشوايان يا از حافظه خود سخن مىگفتند و يا علوم را از روى

--> ( 1 ) . سفيان بن سعيد بن مسروق الثورى ، كنيه‌اش ابوعبدالله بود و او را در امر حديث ، اميرالمؤمنين مىدانستند . در كوفه به دنيا آمد و رشد كرد . از جمله نوشته‌هاى او كتابِ الجامع الكبير است . در سال 161 ه - ، درگذشت . تهذيب التهذيب ، 4 / 111 - 115 ؛ ابن سعد ، 6 / 257 ؛ ابن نديم ، 1 / 225 ؛ دول الاسلام ، 1 / 84 ؛ حلية الاولياء ، 6 / 356 ؛ ابن خلّكان ، 1 / 210 . ( 2 ) . ليث بن سعد بن عبدالرحمان فَهْمى ( بالولاء ) . كنيه‌اش ابوالحارث بود . امام مصريان از حيث حديث و فقه در عصر خويش بود . اصلًا خراسانى است . كتب چندى دارد ونهايةً در قاهره درگذشته است . سالمرگش را 175 ه - ذكر كرده‌اند . تذكرة الحفاظ ، 1 / 207 ؛ تهذيب التهذيب ، 8 / 459 ؛ وفيات الاعيان ، 1 / 428 . ( 3 ) . ابن لهيعَه ( بر وزن سفينه ) : ابوعبدالرحمان عبدالله لهيعه حضرمى مصرى . در باب حديث و اخبار ، كثيرالرواية بود . در سال 155 ه - ، به امر منصور دوانقى متولى امر قضاء مصر شد و در سال 164 ه - ، از اين كار دست كشيد . در صحيح ترمِذى و ابن داود و غير آن ، حديثش وارد شده ، در سال 174 ه - ، در مصر درگذشت . ميزان الاعتدال ، 2 / 64 ؛ وفيات الاعيان ، 1 / 294 . ( 4 ) . ابن المبارك : ابو عبدالرحمن عبدالله بن المبارك المرّوْزى ، عالم و زاهد و عارف و محّدث و از طبقه تابعى تابعين بود . از ابى اسامة روايت مىكرد . تاريخ بغداد ، 10 / 162 ؛ الكنى والالقاب ، 1 / 401 . ( 5 ) . عبدالله بن وَهْب بن مُسْلم الفَهرى ( بالولاء ) ، مصرى بود و از جمله ائمه فقه بود و از اصحاب مالك بن انس . بين فقه و حديث را جمع كرد و كتابهايى دارد از جمله كتاب الجامع . تذكرة الحفّاظ ، 1 / 279 ؛ وفيات الأعيان ، 1 / 249 .