دين مانى در كشورهاى اسلامى در كشورهاى اسلامى از خلفا ، نخستين كسى كه به مذهب مانى كششى از خود نشان مىداد وليد دوم 125 - 126 ه - بود ( 18 ) . مروان فرزند محمد معروف به جعدى متوفّاى 132 ه - . مانوى مذهب بود . لقب جعدى از آن سبب به وى داده شده كه وى تربيت شده و به اصطلاح ارشاد شده دست استادش جعد بن درهم بوده است . وقتى كه خلفاى عباسى در مقام كشتن زنديقان بر آمدند و آنان را تحت تعقيب و پى جويى خود قرار دادند ، مانويان از ناحيه عراق و غرب ايران به جانب شرق و شمال ايران و قسمت تركمنستان مهاجرت كردند . ابن نديم مىنويسد : من سى صد تن مانوى را در زمان سلطنت معز الدّوله مىشناختم كه موقع تأليف كتاب الفهرست تنها پنج تن از آنها باقى مانده بودند . مانويان در اين زمان به نواحى سغد و بيجيك و سمرقند مهاجرت كردند . ( 19 ) اكنون كه قسمتى از تاريخ زندقه و زنديقان را از نظر بحث و تحقيق گذرانديم ، به جا است تا شمه اى از فعاليت آنها را نيز در دوران سيف بياوريم تا مبحث مانى و مانويان را از هر لحاظ مورد بحث و بررسى خود قرار داده باشيم . دوران فعاليت مانويان مسعودى در كتاب مروج الذهب در اخبار القاهر و مهدى عباسى چنين آورده است : هنگامى كه كتاب هاى مانى و ابن ديصان و مرقيون وسيلهء عبد الله بن مقفع و ديگران از پارسى و پهلوى به زبان عربى ترجمه شد ، همچنين كتاب هايى كه در همان زمان وسيلهء ابن ابى العوجاء ، و حماد عجرد ، و يحيى بن زياد ، و مطيع بن اياس در تأييد مذهب مانى و ديصانيه ، و مرقيونيه تأليف گرديد و در اثر اين فعاليت ها بود كه در زمان حكومت او طرفداران مانى فزونى يافتند و آراء و عقايد ايشان آشكار گرديد و او هم در كشتن آنان و كسانى كه پشت پا به دين زده بودند جدى بليغ مبذول داشت : ( 20 ) اينك در فصل آينده به معرفى چند تن از آنها مىپردازيم .