مانى چون بيست و چهار ساله شد ، ادعاى پيامبرى ( 10 ) كرد و از هر يك از اديان مختلف چون زردتشتى ، مانداييد صابئه ميسان ، و هلينيسم كه فلسفهء اشراق يونان بعد از اسكندر است ، و بودايى ، وگنوسيزم چيزى گرفت ، و همه را در قالبى واحد ريخت و معجونى عجيب ساخت طورى كه هر كس هر چه را كه مىخواست در آن مىتوانست بيابد . چون زهد دورى از دنيا ، اعتراف به گناهان ، و عبادات از قبيل نماز ، و روزه و اوراد و اذكار و . . . . و نيز پاسخ براى هر سؤال مشكلى وجود داشت مانند هيئت ، جغرافيا ، علوم طبيعى ، فيزيك ، شيمى ، شناخت حيوانات و نباتات و انسان ، پيدايش فرشتگان و ديوان و آفرينش آنها و همهء موجودات ، و مدت عمر جهان و زمان پايان آن و غيره كه همه اينها با روش خرافى و دور از عقل و منطق ، و بر خلاف اصول و موازين علمى توصيف و پاسخ داده شده بود . گنوسيزم كه يكى از اجراى اصلى دين مانى را تشكيل مىداده است ، خود آيينى خاص بوده كه از امتزاج هينيسم و معتقدات دينى ساكنان مناطق بين ايران و يونان قديم به وجود آمده است كه به طور خلاصه عبارت است از : ايمان به وجود دو اصل حاكم بر جهان به نام خير و شر . و ايمان به نيروى الههء سيارات هفت گانه كه امور جهان را به دست دارند ، و اين كه روح آدمى با دست يا بى به حقايق اشياء و ترك دنيا ، و خوددارى از آميزش و همسر گيرى سرانجام مىتواند از جهان شر و پليدى نجات يافته به جهان خير و برترى و بالا راه يابد . گنوس خود به فرقى چند تقسيم مىشده است . مانند گنوس يهوديت ، و گنوس مسيحيت . كه مذهب ديصانيه - كه دين اوليه مانى و ثانوى پدرش بتك بوده است - پيروان فرزند ديصان ، و مرقيونيه فرزند مرقيون ، خود فرقه اى از گنوس مسيحيت مىباشند و هر كدام از اين فرق گنوس مسيحيت انجيلى مخصوص به خود دارند ، و ساير انجيل ها را قبول نداشته رد مىكنند . « 1 »

--> ( 1 ) . مانى و دين او 34 - 36