تجاوز از حق ، « ظلم » است . « ظلم » سه نوع است : نخست : ظلم ميان انسان و پروردگار خويش ، كه بزرگترين آن « شرك و كفر » است . همان گونه كه خداى سبحان در سوره لقمان آيه 13 مىفرمايد : « إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ ؛ به راستى كه شرك « ظلم » بزرگى است » . و در سوره انعام ، آيه 157 فرموده : « فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَّبَ بِآياتِ اللَّهِ . . . ؛ و چه كسى ظالم‌تر از آنكه آيات خدا را تكذيب نمايد . » دوم : ظلم انسان به مردم . چنان كه خداى سبحان در سوره شورى ، آيه 42 مىفرمايد : « إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ يَظْلِمُونَ النَّاسَ ؛ عذاب و كيفر تنها بر كسانى است كه به مردم ظلم و ستم مىكنند . » سوم : ظلم انسان بر خويشتن ، خداوند سبحان در سوره بقره ، آيه 231 مىفرمايد : « . . . يَفْعَلْ ذلِكَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ ؛ . . . و هر كه چنان كند ، يقينا بر خويشتن ظلم و ستم كرده است . » و در سوره طلاق ، آيه 1 فرموده : « وَ مَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ ؛ و هر كسى از حدود الهى تجاوز كند ، يقينا بر خويشتن ظلم و ستم كرده است . » در عين حال ، ظلم از هر نوع كه باشد ظلم بر خويشتن است و كسى كه متّصف به ظلم گردد - در هر يك از دوره‌هاى عمرش كه باشد : گذشته ، حال يا آينده - او ظالم خواهد بود . ى ) هَمَّت به و هَمَّ بها : بالأمر ، يعنى : قصد انجام كرد ولى انجام نداد . ك ) رأى : ديد ، ديدنِ با چشم : نگاه كردن ، و ديدن با قلب : بصيرت و ادراك است . ل ) برهان : دليل محكم ، حجت روشن جدا كننده حق و باطل ، و آنچه يوسف عليه السلام ديد بيش از اينها بود . تأويل و معناى آيات در آياتى كه گذشت ، ابليس به پروردگار عالميان گفت : خدايا ! حال كه مرا لعنت كرده و از رحمت خويش دورم ساختى ، كارهاى زشت مردم دنيا را در نظرشان زيبا جلوه مىدهم ، او اين تهديدش را نيز ، عملى كرد . چنان كه خداى سبحان در سوره نحل ، آيه 63