3 - مجتهدان عصر اول و موارد اجتهاد آن‌ها از ديدگاه مكتب خلفا الف - خاتم انبياء و سيّد رسولان ( ص ) : ابن‌ابى الحديد معتزلى در مقام اعتذار از تخلّف و عدم حضور « ابوبكر و عمر » و « سپاه اسامه » گويد : « رسول خدا ( ص ) سپاهيان را به « اجتهاد خود » روانه جهاد مىكرد ، نه به فرمان وحى كه مخالفت با آن حرام باشد ! » « 1 » سپس به شرح و بسط اجتهاد رسول خدا ( ص ) در اين قضيه مىپردازد . « 2 » ب - خليفه اوّل ابوبكر : علّامه قوشچيدر شرح كتاب « تجريد » خواجه نصير الدين طوسى ، در پاسخ اعتراض خواجه بر ابىبكر و اينكه او كسى است كه : « فجائه سلمى را آتش زد ، و

--> ( 1 ) . شرح نهج البلاغه ابن‌ابى الحديد ، ج 4 ص 178 چاپ مصر 1329 . ( 2 ) . به زودى در باب : « اجتهاد خليفه عمر » مورد ديگرى را نيز يادآور مىشويم ؛ موردى كه حكم رسول خدا ( ص ) را اجتهاد ناميده‌اند ؛ و نيز ، دلايل آن‌ها بر اجتهاد رسول خدا و توضيحات و پاسخ آن‌ها را بيان مىداريم ؛ و بدين خاطر نام رسول خدا را در صدر مجتهدان مكتب خلفا آورديم ؛ چون مكتب اهل‌البيت هرگونه اجتهاد را از آن حضرت نفى مىكند . .