ابن‌اثير ( ت / 630 ه - ) و تاريخ ابن‌كثير ( ت / 774 ه - ) روايتى است كه گويد : « اسماعيل با مادرش هاجر در حجر مدفونند . » و در عبارت ابن‌اثير گويد : « اسماعيل وصيت كرد تا در كنار قبر مادرش در حجر دفن گردد . » . « 1 » و در روايتى ديگر گويد : « قبر اسماعيل زير ناودان بين ركن و مقام است . » « 2 » و در كتاب الاكتفاء كلاعى روايتى است كه فشرده آن چنين است : « هاجر و اسماعيل و پسرش نابت در حجر دفن شده‌اند . » . « 3 » ابن‌جبير در سفرنامه‌اش قبر اسماعيل و مادرش هاجر را مشخص كرده و گويد : « در زير ناودان در صحن حجر نزديك ديوار بيت اللّه الحرام قبر اسماعيل است و علامت آن سنگ سبز و مرمرين و مستطيل محراب مانندى است كه سنگ مرمرين ديگرى بر گرد آن پيوسته است و هر دو سنگ از ديدنيهاى شگفت آورند . در آنها رگه‌ها و نقاطى است كه اندكى به زردى مىزند . چنان كه گويى درز و شكاف است و شبيه‌ترين چيزها به ذرّات باقى مانده در بوته ذوب طلاست . در جنب آن نيز نزديك ركن عراقى ، قبر مادرش هاجر است و علامت آن سنگ سبزى به اندازه يك وجب و نيم است و مردم در نماز به اين دو محلّ حجر تبرك مىجويند ، و اين براى آنان رواست . زيرا ، آن دو قبر از « بيت عتيق » بوده و دربردارنده دو جسد مقدس و گرامىاند ؛ قبورى كه خداوند آنها را نورانى كرده و به بركت آنها نمازگزاران و دعا كنندگان در آن‌جا را سود رساند . فاصله

--> ( 1 ) - سيره ابن‌هشام ، چاپ مصر ، ج 1 ص 6 . تاريخ طبرى ، چاپ اروپا ، ج 1 ص 352 . تاريخ ابن‌اثير ، چاپ اروپا ، ج 1 ص 89 . تاريخ ابن كثير ، ج 1 ص 193 و معجم البلدان مادّه : حجر . ( 2 ) - طبقات ابن‌سعد ، ج 1 ص 25 كه ما فشرده آن را آورديم . ( 3 ) - الاكتفاء فى مغازى المصطفى و الثلاثة الخلفاء ص 119 تصحيح « هنرى ماسه » چاپ « جول كريونل » الجزاير 1931 م . و كلاعى سليمان‌بن موسى - چنان كه در مقدمه كتابش آمده - در سال 565 هجرى متولد و در سال 634 ه - وفات كرده است .