السيد مرتضى العسكري ( مترجم : زنجانى ، سردارنيا )
617
عبد الله بن سبأ وأساطير أخرى ( عبد الله بن سبأ و ديگر افسانه هاى تاريخى ) ( فارسى )
صحّت مطلب نقل شده اقامه شود . بنا بر اين ، دانشمندان اخير كه اعتماد بر كتاب كشّى كرده و متّفق القول گفتند « ابان بن عثمان » از فرقهء ناوسيه مىباشد زيرا در رجال كشّى چينن آمده ، اين اعتماد بر رجال كشى بس بى مورد بوده و احتمال مىرود اين جمله در اين كتاب تحريف شده باشد و اين جمله در اصل كان من القادسيه بوده يعنى ابان از اهل قادسيه بوده است . و از اصل كتاب كشّى كه بگذريم ، « اختيار رجال كشى » كه تلخيص شيخ طوسى مىباشد و پس از شيخ تا به امروز در دست دانشمندان است . اين كتاب اضافه بر آنچه از تحريفات كه در اصل رجال كشّى بوده شيخ يا علماى پس از او نيز تغييراتى در آن دادهاند . بدين سبب در نسخههاى آن اختلاف هست مانند : نسخهء قهپايى كه اختلاف دارد با نسخههاى چاپى موجود ، گويا در نسخهء قهپائى حاشيهء كتاب در متن وارد شده است . و در آنچه كه علامهء حلّى در « خلاصة الأقول » از كشّى نقل كرده نيز تحريفاتى هست ، ولى اندك مىباشد . و آنچه از اين كتاب در رجال ابن داود آمده است ، تحريفات آن بيش از آن است كه به شمار آيد . و خود كتاب رجال ابن داود در كتابهاى دانشمندان اخير ، همانند كتاب كشّى در كتابهاى دانشمندان پيشين مىباشد . تحريفهاى رجال كشى را دو سبب ديگر نيز هست ، و آن اوّلًا بدى خط آن بوده ، و ديگر آنچه بى اعتنايى دانشمندان بر كتاب او بوده است . « 1 » صحّت گفتار محققانهء اين دانشمند ، با مراجعه به كتاب رجال كشّى واضح و آشكار است و اگر چنانچه بخواهيم اضافه بر اين ، در اصل آن كتاب وارد بحث شويم كار به تأليفى جداگانه مىكشد كه نيازى به آن نيست و در ارزيابى نسخهء موجود ، همين مقدار ما را كفايت مىكند .
--> ( 1 ) . مطالب بالا از كتاب « قاموس الرجال » چاپ مصطفوى تهران سال 1379 ه - . ( ج 1 ، ص 42 - 48 ) به طور خلاصه نقل شده است .