كم اتفاق مىافتد كه روايتى در باب حلال و حرام از او نقل شود و كتابهايى دارد كه يكى از آنها تفسير است . » « 1 » و در آن مطالبى را كه به گمان خود احاديث امام باقر عليه السّلام مىدانسته گردآورى كرده ، البته تفسير همهء قرآن نبوده است . به‌هرحال اين كتاب نيز مانند بسيارى از نسخه‌هاى قديمى ، بر اثر مرور زمان نابود شده است . بنابراين ، درست نيست كه امروزه ، منبع بررسى و تحقيق قرار گيرد بويژه با آن توصيفى كه نجاشى از آن كرده است . تفسير « بجختى » هم كه [ حالش معلوم و ] استناد به آن تنها تقليدى است بدون تحقيق از مستشرق مزبور . ارزش تفسير منسوب به قمى هم پيش از اين روشن شد ، ولى تفسير « ابو جعفر طوسى » ( تفسير ده جلدى « التبيان » ) تفسيرى است فراگير و شامل همهء قرآن و از مهمترين كتابهاى تفسير به شمار مىآيد و شالوده و اساس تفسير مشهور « مجمع البيان » نوشتهء دانشمند بزرگ ، طبرسى را تشكيل مىدهد . اين دو تفسير « التبيان » و « مجمع البيان » از بهترين تفسيرهاى جامع شمرده مىشوند و هيچ انگيزهء سياسى يا غير آن - كه از روح اسلام بيگانه باشد - در تأليف آنها دخالت نداشته است . نقل حديث ، دليل پذيرش آن نيست . بسيار مىشود گروهى حديث يا مسأله‌اى را نقل مىكنند ، ولى خود بدان معتقد نيستند ، چرا كه نقل حديث به تنهايى ، دليل پذيرش متن آن - توسط راوى - نيست مگر اين‌كه آن حديث را صحيح دانسته به آن ملتزم گردد ، ولى به گروهى از محدثّان بزرگ مانند محمد بن يعقوب كلينى ، على بن ابراهيم قمى و محمد بن مسعود عياشى قول به تحريف را نسبت داده‌اند ، فقط به دليل اين‌كه

--> ( 1 ) . ابو العباس نجاشى ، رجال ، ص 93 ، شرح‌حال جابر .