تجاوز نمىكند و به هفت‌هزار نمىرسد ، تا چه رسد به هفده‌هزار ! علامه « ابو الحسن شعرانى » مىنويسد : « مطمئنّا لفظ « عشر ؛ ده » را نسخه برادران يا راويان افزوده‌اند و در اصل « سبعة آلاف ؛ هفت‌هزار » بوده ؛ رقمى كه تقريبا با عدد واقعى برابر است . » « 1 » اين مسأله با نقل نويسندهء « وافى » تأييد مىشود ، چرا كه وى حديث را از « كافى » با لفظ « سبعة آلاف » و بدون ترديد روايت كرده كه نشان مىدهد نسخهء اصلى كافى - در نزد او - به اين لفظ بوده و غير آن را احتمال نداده است . « شعرانى » در حاشيه « وافى » مىنويسد : « نسخهء « سبعة عشر الفا ؛ هفده‌هزار » گويا بر اثر تصرّف بعضى نسّاخ پديد آمده است كه عدد هفت به نظرش كم بوده ، لفظ « عشر » را به آن افزوده است ، ولى عدد هفت‌هزار به رقم واقعى نزديك مىباشد چون در اين‌گونه موارد - كه غرض بيان عدد دقيق نيست - معمولا با كم‌وكسر كردن و يا افزودن ، يك رقم مناسب كامل ارائه مىگردد ، مانند اين‌كه روايت شده امام زين العابدين عليه السّلام پس از شهادت پدر بزرگوارش در طول چهل سال پيوسته گريان بود ، با اين‌كه مىدانيم امام عليه السّلام پس از پدرش بيش از 35 سال نزيست . » « 2 » خود شيخ نورى به اختلاف نسخه‌ها اعتراف نموده مىگويد : « شايد بعضى از نسخه‌هاى « كافى » ، « سبعة آلاف آية ؛ هفت‌هزار آيه » باشد چنان‌كه « ملا محسن فيض » در « وافى » فقط همان را نقل كرده و متعرض ديگر نسخه‌ها نشده است و اين كار او نزديك به خيانت است . » « 3 » به راستى چقدر ناپسند است اين‌گونه قضاوت كردن كه تا با واقعيّت تلخ برخورد مىكند و روند امور را بر خلاف نظر خود مىيابد ، ديگران را متهم مىسازد ، با اين‌كه « ملا محسن فيض » از بزرگان علم حديث است و به اخبار و

--> ( 1 ) . ملا صالح مازندرانى ، شرح اصول كافى ، ج 11 ، ص 76 ، حاشيه . ( 2 ) . وافى ، مجلّد 2 ، جزء 5 ، ص 232 - 234 ، حاشيه ، چاپ كتابفروشى اسلاميه . ( 3 ) . فصل الخطاب ، ص 236 .