را كه مردمانى پيش از شما مىگفتند بازگو مىكنيد . » « 1 » باز مىفرمايد : « روزگار بر باقيماندگان آنسان مىگذرد كه بر گذشتگان گذشت » و « آخرين كارش ( روزگار ) همچون اولين كار اوست ، اعمال و رفتارش مانند يكديگر و نشانه‌هايش روشن و آشكارند . » « 2 » اين حقيقتى است اجتناب‌ناپذير ، چرا كه انسانها يك طبيعت دارند و انگيزه‌ها ، تمايلات و جهت‌گيريهايشان همه‌جا و هميشه همانند هم مىباشد . ناگفته نماند ، اينها به معنى « جبر » در مسير زندگى نيست ، بلكه نمادى است از تواناييها و قابليّتهايى كه در ساختار اوّليّهء انسان وجود دارد ، لذا آماده است كه با تربيتى صحيح به سوى خوشبختى و سعادت رهنمون شود و اگر چنين نبود ، آموزشهاى پيامبران به هدر مىرفت و آوردن شريعتها و وضع قوانين بيهوده بود . پس آمادگى تربيت در نهاد انسان نهفته است و لذا دين و آيين به او عرضه مىگردد . تا اين‌جا روشن شد كه منظور از « همگونى امتها » همگونى در ريشه‌هاى اخلاق و پايه‌هاى اصلى زندگى است و ارتباطى با جزئيات و شيوه‌هاى آن ندارد ، چرا كه اين امور با توجه به عوامل زمانى و مكانى گوناگون ، تفاوت مىكند و قابل تكرار نيست . به‌عنوان مثال : بنى اسرائيل در برابر پيامبرانشان خيره‌سرى كرده دشمنى ورزيدند ، در نتيجه ، به سرگردانى ( تيه ) در درّهء سينا گرفتار شدند و غذاى آمادهء « منّ و سلوى » بر آنان نازل شد . . . پيداست منظور از « تشابه » اين نيست كه مسلمانان نيز در همان منطقه سرگردان مىشوند و از همان خوراكيها استفاده مىكنند ، بلكه منظور آن است كه شما مسلمانان نيز در برابر ارشاد و خيرخواهى پيشوايانتان

--> ( 1 ) . نهج البلاغه ، خ ، 183 . ( 2 ) . همان ، خ ، 157 .