الشيخ محمد هادي معرفة

138

التمهيد في علوم القرآن ( ط مؤسسة التمهيد )

منصور بن نوح بن نصر بن أحمد بن إسماعيل . . . پس دشخوار آمد بر وى خواندن اين كتاب وعبارت كردن آن بزبان تازى ، وچنان خواست كه مر اين را ترجمه كند بزبان پارسى . پس علماء ما وراء النهر را گرد كرد واين از ايشان فتوى كرد كه روا باشد كه ما اين كتاب را به زبان پارسى گردانيم ؟ گفتند : روا باشد خواندن ونبشتن تفسير قرآن بپارسى ، مر آن كس را كه أو تازى نداند ؟ از قول خداى عزّوجلّ كه گفت : « وَما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسانِ قَوْمِهِ » « 1 » گفت : من هيچ پيغامبرى را نفرستادم مگر بزبان قوم أو وآن زبانى كايشان دانستند . . . واينجا بدين ناحيت زبان پارسى است ، وملوكان اين جانب ملوك عجم‌اند . پس بفرمود ملك مظفّر أبو صالح تا علماى ما وراء النهر را گرد كردند از شهر « بخارا » چون فقيه أبو بكر بن أحمد بن حامد ، وچون خليل بن أحمد سجستانى . واز شهر « بلخ » أبو جعفر بن محمد بن علي . واز « باب الهند » فقيه الحسن بن علي مندوس را ، وأبو الجهم خالد بن هانى المتفقه را . وهم از اين گونه از شهر « سمرقند » واز شهر « سپيجاب » و « فرغانه » واز هر شهري كه بود در ما وراء النهر . وهمه خطها بدادند بر ترجمه اين كتاب ، كه اين راه راست است . پس بفرمود أمير سيّد ملك مظفّر أبو صالح اين جماعت علما را تا ايشان از ميان خويش هر كدام فاضل‌تر وعالم‌تر اختيار كنند تا اين كتاب را ترجمه كنند ، پس ترجمه كردند » . « 2 » * * * وهل أُنجز المشروع ؟ الأمر بالنسبة إلى ترجمة القرآن لعلّه أُنجز وتمّ ، غير أنّ القضيّة بالنسبة إلى التفسير تمّت إلى حدّ الاقتصار على متون الروايات ، بحذف الأسانيد والمكرّرات ، وربّما إلى حدّ التلخيص والاختزال ، وانتخاب الأفضل وترك غيره . كما قد أُضيف إليه - بشأن قصص

--> ( 1 ) - . إبراهيم 4 : 14 . ( 2 ) - . ترجمة الطبريّ ، ص 5 - 6 .