لمن ربع بذات الجي * ش امسى دارسا خلقا كلفت بهم غداة غد * و مرّت عيسهم خرقا تنكّر بعد ساكنه * فامسى اهلها فرقا علونا ظاهر البيدا * ء و المحزون من قلقا « 1 » جيفان [ ج ] ( جمع جائف مانند حيطان و حائط ) : جيفان ، كوهستان يمامه است . نام چند جايگاه است كه آن را جائف نامند و هر يك از آنها در جاى خود ياد شده است . و « جيفان » كوه باشد [ 179 ] . جيفه [ ف ] « ذو الجيفه » جايگاهى ميان مدينه و تبوك است كه پيامبر ( ص ) در آنجا به هنگام رفتن به تبوك مسجدى ساخت . جيكان ( با كاف ) : جايگاهى در فارس است . جيلاباذ ( گيل آباد ) : نام جايگاهى در خاور رى باشد . در آنجا ساختمانهائى شگفت انگيز و ايوانها و طاقنماهاى بزرگ و بركه‌ها و گردشگاههاى زيبا از ساخته‌هاى مرداوا پسر لاشك هست . جيلان « 2 » [ ج ] ( گيلان ) : نام سرزمينى گسترده در پشت سرزمين طبرستان است . بو منذر هشام پسر محمد گويد جيلان و موقان دو پسر كاشج پسر يافث پسر نوح ( ع ) هستند . در گيلان شهرى بزرگ نباشد كه همهء آنجا روستاهائى است كه در دامنهء كوهها مىباشند . نسبت بدانجا جيلانى و جيلى ( گيلانى و گيلى ) است و ايرانيان ، آنجا را گيلان گويند . برخى نيز آن را دو گونه خوانند كه هرگاه به سرزمين نسبت داده شود گيلانى و هر گاه به قوم نسبت داده شود آن را گيلى گويند . گروهى بىشمار از دانشمندان در هر فن بدانجا نسبت دارند و بويژه دانشمندان فقه . از ايشان است : 1 - بو على كوشيار پسر لباليروز گيلى « 3 » . او از عثمان پسر احمد پسر خرجهء نهاوندى حديث مىكند . امير ابن ماكولا نيز از وى روايت دارد . 2 - بو منصور بابا پسر جعفر پسر باباى گيلانى « 4 » . فقيهى شافعى بود . فقه را نزد ابن بيضاوى آموخت . حديث را از بو الحسن جندى و جز او بر شنود . بو بكر خطيب و بو نصر ابن ماكولا از وى بر شنودند . او به دادرسى « باب الطاق » نشسته بود و از آن رو نام خود را عبد الله پسر جعفر نهاد . وى در يكم محرم 452 در گذشت . جيلان [ ج ] محمد پسر معلى ازدى شعر تميم پسر ابى را چنين آرد و من از خط او نقل مىكنم : ثمّ احتملن انيّا بعد تضحية * مثل المخارف من جيلان او هجر طافت به العجم حتّى بدّ ناهضها * عمّ لقحن لقاحا غير منتشر « 5 » در اين شعر به جاى اندك زمان « انىّ » آورده است كه كوچك نماى « انى - يك آن از آنات شب » باشد . او گويد جيلان ( گيلان ) گروهى از مردم فارس بودند كه از استخر به بخشهاى بحرين مهاجرت كرده به كشت و غرس و آبيارى پرداختند و در آنجا ماندگار شدند . پس گروهى از قبيلهء بنى عجل با ايشان در آميختند . امرؤ القيس چنين سرود :

--> ( 1 ) . خانه‌هائى كه در « جيش » ويرانه شده از آن كيست ؟ روزى بدان علاقه‌مند بودم كه شترانشان از آنجا گذشتند . روزگارى ساكنانى در آنجا بودند و سپس پراكنده شدند . ما از اندوه به بيابان بيرون رفتيم . ( 2 ) . ن . ك : قزوينى ، آثار ع ص 353 ، جهانگير ص 416 ، مراد ج 2 ص 100 ، مقدسى قوم گيل و سرزمين گيلان را در احسن ، ترجمه ص 60 ، 89 ، 520 ، 528 ، 542 ، 544 ، 548 مىآورد . فردوسى تلفظ فارسى آن را چنين نشان مىدهد : زگيل و زديلم بيامد سپاه * همى گرد لشكر بر آمد به ماه يكى شاه گيلان يكى شاه رى * كه بودند در راى هشيار پى ( شاهنامه چ حميديان ج 7 ص 134 و 387 ش 399 و 1449 ) . ( 3 ) . ش . ش : 2280 نقل از تاريخ بغداد 12 : 492 ، اكمال 3 : 228 . ( 4 ) . ش . ش : 658 نقل از انساب 148 . ( 5 ) . پس از قربان كردن ، قربانى را مانند مردم جيلان و هجر با خود بردند .