فهرست پيشگفتار ياقوت من پيش از آغاز كتاب سخنانى در پنج باب مىآورم كه بر سودمندى آن بيفزايد : باب نخست : يادى از شكل زمين و نقل سخنان پيشينيان دربارهء آن [ 13 ] كه به وسيلهء پسينيان به ما رسيده است ( چ ع 1 : 13 ) . باب دوم : در اختلاف ايشان در معنى « اقليم » و ريشهء آن . و قبله شناسى در هر يك ( چ ع 1 : 25 ) . باب سوم : شناخت برخى از الفاظ و اصطلاحات كه بسيار به كار مىبرند مانند بريد ، فرسنگ ، ميل ، كوره ( - خوره ) و جز اينها ( چ ع 1 : 37 ) . باب چهارم : حكم شرعى زمين‌هايى كه مسلمانان فتح كردند و چگونگى تقسيم فيىء و خراج در اراضى كه به مصالحه گرفته شده و يا در زمينهايى كه با زور شمشير گشوده شده « مفتوح عنوه » است . ( چ ع 1 : 48 ) . باب پنجم : خلاصه‌اى در باب اوضاع و احوال شهرها بطور كلى كه سبب تكميل اين كتاب شود و خواننده را از كتب ديگر بىنياز كند . ( چ ع 1 : 52 ) . سپس به خود كتاب مىرسم و آن را به بيست و هشت كتاب به شمار حرفهاى الفبا و هر حرف را نيز به 28 باب براى حرف دوم تقسيم مىكنم و در هر بخش حرف سوم و چهارم را تا هر چند حرف كه در آن نام باشد مىآورم و كارى با ريشهء واژه ندارم ، زيرا همهء آنها اسم خاص و نوساز است و بيشتر آنها تازى و ريشه‌دار نيست . و اين ترتيب ساده‌تر است . و توفيق ما از خدا است ، و آن را « معجم البلدان » ناميدم كه برابر معنى آن است . آغاز پاكنويس آن در شب 21 محرم 625 « 1 » بود با كمك خدا .

--> ( 1 ) . ياقوت در ( چ ) ع 1 : ص 6 : س 5 چ فارسى ص 4 س 9 آغاز كار خود را در نگارش اين كتاب به سال 615 در شاه جان مرو ياد مىكند .