ابن مقبل را به خامهء او ديده است . ( چ ع 1 : 146 ، ترجمهء فارسى ص 137 پانوشت 6 ) معمر بصرى : ( 110 - 209 ) بوعبيده پسر مثنى ( خلكان 4 : 323 ) در جوانى شعوبى بود و پس از كشيده شدن از راه بيم و اميد به همكارى با تشكيلات ضد زنادقه ، ضد شعوبى شد . او داراى 200 تأليف است . ن . ك چ ع 1 ص 45 ، فارسى ص 41 پانوشت 1 و ص 299 پانوشت 4 . مفضل ( قاضى . . . ) : پسر بو الحجّاج قاضى مصرى . ن . ك چ ع 1 : 58 فارسى ص 53 پانوشت 9 . ياقوت در اين كتاب 16 جا رو در رو از وى نقل مىكند . وستنفلد مرگ او را 620 ياد مىكند . مقبل ( ابن - ) : تميم پسر ابى عجلانى . شاعر عرب است . ياقوت بيش از 150 جا ، شعر او را به گواه آورده است . ن . ك چ ع 1 ص 71 ، ترجمهء فارسى ص 67 پانوشت 2 . مقدسى به يارى : بو عبد الله محمد بنّا ، بشّارى ( شايد به يارى ) ، صاحب احسن التقاسيم ترجمهء منزوى . ن . ك مقدمهء ياقوت بر معجمد چ ع 1 ص 7 و ترجمهء فارسى ص 5 پانوشت 8 . من كه دو اثر اين دو بزرگوار را به فارسى گردانيدم آگاهانه مىگويم كه اثر مقدسى كوچكتر و پرتر ، علمىتر است . اثر ، ياقوت بزرگتر و با دقتى كمتر است ، مقدسى كه ميان دو كشور با دو ايده‌ئولوژى اسلامى سنّى قشرى بغداد و خردگرا و گنوسيست اسلامى قاهره ، آمد و شد داشت ، به خردگرايى از ياقوت نزديك‌تر شده بود ، كه در زير سايهء بغداد سنّى مىزيست و در سفر قاهره نيز زير سايهء نوكران ايّوبى بغداد بود ، ياقوت كتاب مقدسى را در دست مىداشت ، ليكن از آن سود شايسته نبرده و كمتر از نيمى از آن كتاب ، بهره‌بردارى كرده است ، او 54 جا از مقدسى گرفته و بيش از صد شناسه را به فراموشى سپرده است . من رمز كتاب او را در پانوشتها و اين كتابنامه ( احسن - ) نهاده‌ام . مقدسى قيسرانى : بو الفضل محمد پسر طاهر ( 448 - 507 ) . از منابع كار ياقوت است كه 60 جا از وى نقل كند . و در يكى از آنها قيسرانى ، از محمد ملقّب به « قل هو الله احد خوان ! » ياد مىنمايد . ن . ك چ ع 1 ص 217 ترجمهء فارسى ص 198 پانوشت 3 . ( ش . ش 2657 از مرآت الجنان 3 : 195 ، تذكرة الحفاظ 4 : 37 ، حلية الاولياء 1 : 317 ، هدية العارفين 2 : 82 ، خلكان 4 : 287 ، طبقات سلمى 275 ، ميزان الاعتدال 3 : 87 ، تحبير 1 : 82 ، لسان الميزان 5 : 207 ) . منده ( ابن - ) دوم يحيا ( 434 - 511 ) ابن منده معرب مانده پسر عبد الوهاب ، در اصفهان بزاد و همانجا درگذشت او را است « تاريخ اصفهان » ( زركلى 9 : 194 ) . در 20 جا از منابع ياقوت است كه گويا با واسطه باشد . ن . ك چ ع 1 ص 66 ترجمهء فارسى 60 ، پانوشت 7 . منده ( ابن - ) يكم محمد ( 310 - 395 ) پسر اسحاق پسر محمد پسر يحيا پسر ماندهء اصفهانى عبدى ( زركلى 6 : 253 ) . ياقوت بيست بار از وى نقل دارد . ن . ك چ ع : 1 ص 90 س 12 پانوشت 8 ص 85 ترجمهء فارسى . منذر ( بو - ) ن . ك : كلبى هشام .