صاحب جغرافيا : ياقوت در واژهء تاهرت ( چ ع 1 ص 814 : 3 ) جايگاه و درجهء درازا و پهناى جغرافيايى آن را از صاحب جغرافيا نقل مىكند ، شايد بطلميوس را خواسته باشد . صاحب جمهره : ن . ك : دريد ( ابن - ) كه نگارندهء آن است . صاحب « جنان » : ياقوت در واژهء « لكّ » ، شهرى از بخش‌هاى « برقه ، ميان اسكندريهء مصر و طرابلس ليبى ، ( چ ع : 4 : 364 : 22 ) زندگينامهء شاعرى لكّى را از صاحب « جنان » نقل مىكند . صاحب ديوان : صاحب ديوان الادب . ن . ك : غورى . صاحب زيج : بو اسحاق ابراهيم ( كشته 322 ) پسر بوعون احمد ، فيلسوف رياضىدان منجم بود ، غير از اين زيج تاليفات جغرافيايى و گياه شناسى او را نديم در فهرست ، ترجمهء تجدد ( ص 244 ) و جاهاى ديگر آورده است . خاندان نجمى از خاندانهاى بزرگ باختر ايران ساسانى بود كه پدرانشان زير تأثير دو كنفرانس آذر فرنبغ ( در سدهء سوم ميلاد ) و آذرپاد مهر اسپندان ( سدهء چهارم ) به پيروى از حكومت ساسانى ، ثنويت هند و ايرانى قديم را به توحيد اشراقى زردشتى تبديل كرده بودند . ايشان پس از آمدن عرب به آسانى شعار « لا إله الا الله » را بر جاى توحيد اشراقى زردشتى پذيرفته ، با پذيرش اسلام ، مقام اجتماعى خود را ( مانند خاندان نوبخت ، خاندان يقطين ( معرّب يكدين طبرى . III ص 103 س 13 ) نگاه داشته بودند . او شيعى 12 امامى وابسته به گروه شلمغانى بود ، گروهى كه در 13 سال ميان دو فروپاشى ؛ گروه حلّاج به سال 309 و گروه شلمغانى به سال 322 ، راه حلاج را مىپيمودند ، غيبت صغراى امام را پذيرفته بودند ، ليكن ايشان پس از حلاج ، شلمغانى را به جاى « روح نوبختى » باب خاص مىشمرده ، نظر سهل نوبختى ( م سال 311 ) مبنى بر غيبت كبرا را نمىپذيرفته ، از سرنوشت حلّاج عبرت نبرده به قيام ضد عباسى دعوت مىكردند ، تا در يكم ذىقعده سال 322 به دستور راضى كشته شدند . راضى خليفه ، خود را ناگزير ديد ، براى توجيه اين جنايت خود ، نامه‌اى تاريخى به دربار سامانيان كه مركز گنوسيسم ايرانى اسلام و توحيد اشراقى بود نوشته ، كه ياقوت حموى در سفر آسياى ميانه ، آن نامه را در كتابخانهء مرو يافته ، در كتاب خود همچون رهاورد گرانبهاى سفر آسياى ميانه ، درج كرده است ( ن . ك معجما ج 1 ص 234 - 253 ) سپس اعلاميه‌اى در بغداد از طرف راضى منتشر شد كه شيعيان 12 امامى پيرو نوبختى را تاييد و بر حنبليان قشرگرا ترجيح مىداد . براى دو كنفرانس بالا . ن . ك : ( طبرى . برخى بررسىها . ص 106 تا 109 ) . صاحب زيج : مىتواند صاحب زيج حاكمى فاطمى اسماعيلى مصر باشد ، كه به ابن يونس معروف بود . ن . ك . صدفى بويونس . صاحب فتوح : بلاذرى ن . ك : فتوح ، بلاذرى ، توكل در اين كتابنامه .